“Bij de vroege middeleeuwen fantaseren historici gewoon alles erbij”: Het verhaal van Vlaanderen


Door

Archief

'Het verhaal van Vlaanderen' beroert de gemoederen. Het programma wordt om uiteenlopende redenen verguisd en geloofd, maar historici Jan Dumolyn en Steven Vanderputten staan achter hun deelname: "Kijkers zien dat achter die cinema en dat entertainment nog iets anders zit."

Oor­spronke­lijk gepub­liceerd op 26/02/2023 – 12:34 door Dries Blon­trock­Yu­mi Demey­ereR­obin van Damme

Dit artikel werdt oor­pronke­lijk gepub­liceerd op de oude Scham­per site. Toen deze uit gebruik werd genomen, wer­den alle artikels overgezet.

Het lijkt wel alsof iedereen een mening heeft over ‘Het ver­haal van Vlaan­deren’. Zowat alle zichzelf respecterende his­tori­ci hebben ofwel het pro­gram­ma neergesabeld in een opini­es­tuk, ofwel eraan meegew­erkt. Pro­fes­soren Steven Van­der­put­ten en Jan Dumolyn behoren tot die laat­ste cat­e­gorie. We spreken hen op een iets te frisse maandag­mor­gen in de schaduw van de Sint-Pietersab­dij.

“De pro­gram­ma­mak­ers had­den onze antwo­or­den op voor­hand wat uit­geschreven. Ik heb dat natu­urlijk geweigerd.”
– prof. Van­der­put­ten

Wat was de eerste reac­tie toen de pro­gram­ma­mak­ers jul­lie con­tacteer­den om mee te werken aan ‘Het ver­haal van Vlaan­deren’?

Van­der­put­ten: “Het was mid­den in de coro­n­ape­ri­ode en begon met een breed gesprek via Teams. Het was eerlijk gezegd vrij inco­her­ent. Een redac­trice vertelde me dat het pro­gram­ma ‘iets wou doen’ met mijn peri­ode, de ‘duis­tere mid­deleeuwen’ dus. De mak­ers waren eigen­lijk van plan om de vroege mid­deleeuwen over te slaan. Ik moest een case mak­en om die peri­ode in het pro­gram­ma op te nemen. De redac­trice vertelde me dat het moeil­ijk zou zijn om de peri­ode in het pro­gram­ma op te nemen, omdat mensen dat niet zouden ken­nen en de mak­ers herken­bare ver­halen wilden vertellen. Ik heb dan gevraagd wat ze eigen­lijk wilden, kijk­ers ken­nis lat­en mak­en met ver­halen uit het verleden of ver­halen vertellen die ze eigen­lijk al kenden.”

Dumolyn: “Voor mij lag dat hele­maal anders: 1302 en de Bour­gondiërs, dat wilden ze sowieso behan­de­len. Dat is een mogelijke kri­tiek op het pro­gram­ma. De thema’s beant­wo­or­den aan een verwacht­ingspa­troon. Het is evi­dent dat er een aflev­er­ing over 1302 zou zijn, net als over de Bour­gondiërs, zek­er sinds Bart Van Loo (auteur van het gelijk­namig cul­tu­urhis­torisch werk, red.).” 

Was jul­lie rol beperkt tot het woord­je uit­leg dat we in het pro­gram­ma zien, of had­den jul­lie inhoudelijk ook wat in de pap te brokken?

Dumolyn: “Ik heb het sce­nario nagelezen van de vierde aflev­er­ing (‘1302’, red.), maar niet van die over de Bour­gondiërs.”

Van­der­put­ten: “Ik heb het sce­nario van de derde aflev­er­ing ingekeken de avond voor ik naar de stu­dio moest om head­shots te fil­men. Er werd me eigen­lijk niet gevraagd om feed­back. Ik heb het natu­urlijk wel gedaan, omdat de pro­gram­ma­mak­ers onze antwo­or­den op voor­hand wat uit­geschreven had­den. Ik heb natu­urlijk geweigerd om dat te vertellen. Uitein­delijk mocht­en we zeggen wat we wilden. Er was wel een zekere huiver, bij mezelf en enkele col­le­ga’s, voor hoe de mak­ers alles zouden mon­teren. Het viel wel mee op ter­mi­jn, maar er waren dis­cussies in de stu­dio wan­neer de pro­gram­ma­mak­ers te ken­nen gaven: ‘We hebben liev­er dat je dit zegt’.”

“Awel ja, dan vertel ik over een prinses.”

Dumolyn: “Veel collega’s zijn terughoudend en bang om niet alle nuances te kun­nen ver­tal­en. Je moet dat ook een beet­je loslat­en. Bij de kri­tiek die vooraf over het pro­gram­ma geuit werd, dacht ik soms dat mijn collega’s bang waren voor hun eigen schaduw. Als je iets in dat for­mat brengt, is dat niet het­zelfde als een les aan de uni­ver­siteit.”

Van­der­put­ten: “Uit de reac­ties viel op dat veel kijk­ers begrepen dat wij serieuze nuances aan­bracht­en. Ze zien de com­men­taar van experten niet als een saai inter­ludi­um. Nu stromen de uitn­odigin­gen bin­nen om dat gen­u­anceerde ver­haal te komen vertellen. Kijk­ers begri­jpen wel dat achter het ver­haal een enorme weten­schap­pelijke wereld schuil­gaat. Het is ook info­tain­ment. De mak­ers wilden het graag hebben over een prins­es. Awel ja, dan ver­tel ik over een prins­es.”

“De opnames van de veld­slag met de Romeinen waren erg duur. Die re-enac­tors vol­gen alleen beve­len in het Lati­jn op.”

– prof. Van­der­put­ten

Bij Judith Van Fran­cië leek het alsof de waarheid niet in de weg mocht staan van een goed ver­haal.

Dumolyn: “(lacht) Bij de vroege mid­deleeuwen fan­taseren ze gewoon alles erbij wegens weinig bron­ma­te­ri­aal. Maar over Judith Van Fran­cië was er een didac­tis­che kans om te tonen dat er ook twi­jfel is.”

Van­der­put­ten: “Door aan ver­schil­lende experts te vra­gen of het Judith was, wilden ze een cin­e­matografisch effect creëren met opeen­vol­gende ja’s en nees. Ik wou er niet op antwo­or­den, en dan keek de ploeg nogal sip naar mij. Het is een weten­schap­pelijke cliffhang­er, zei ik dan. Wat als het niet Judith was? Who cares! We doen momenteel onder­zoek naar die resten, maar als ze niet van Judith blijken te zijn, ben ik even gelukkig; dat is even waarde­vol. Het onder­zoek kan niet mis­lukken.”

“Het is niet zo erg als His­to­ry Chan­nel. Het is ook geen BBC-doc­u­men­taire. Het zit ergens ertussen.”

– prof. Dumolyn

Zijn jul­lie tevre­den over het effect dat het pro­gram­ma heeft gehad?

Dumolyn: “Zek­er.”

Van­der­put­ten: “De reac­ties zijn heel sym­pa­thiek. Je hoort soms com­men­taar dat we iets niet aanger­aakt hebben in het pro­gram­ma. Als je praat­te met de pro­gram­ma­mak­ers, merk­te je dat zij gewoon leuke ver­halen wilden, maar wel met con­tex­tu­alis­er­ing door experts. Daar ben ik heel blij mee. Ze had­den voor de Vikings ook een ver­haal voor­bereid met veel vlam­men en lijken. Dus dat had ook gekund.”

Dumolyn: “Die Vikings waren het meest stereotiepe van het hele pro­gram­ma. Ik heb daarmee zit­ten lachen. Na Ambior­ix en de Gulden­sporenslag komen er geen veld­sla­gen meer.”

Van­der­put­ten: “De opnames van de veld­slag met de Romeinen waren ook erg duur omdat ze enorm veel tijd gekost hebben. Die re-enac­tors gaan zo op in dat ver­haal dat ze alleen beve­len in het Lati­jn opvol­gen. (algemene hilar­iteit)”

“Zoals kinderen en tieners ernaar kijken”

Is Vlaan­deren met ‘Het ver­haal’ defin­i­tief op de trein van com­mer­ciële, spec­tac­u­laire geschiede­nis gespron­gen, zoals Nation­al Geo­graph­ic en His­to­ry Chan­nel dat al langer doen?

Dumolyn: “Het is niet zo erg als His­to­ry Chan­nel, waar ufo’s piramides bouwen. Het is ook geen BBC-doc­u­men­taire. Het zit ergens ertussen. De mak­ers willen natu­urlijk beant­wo­or­den aan bepaalde verwachtin­gen.”

Van­der­put­ten: “Je moet naar het pro­gram­ma kijken zoals kinderen en tieners ernaar kijken. Er wor­den experts aan het woord gelat­en, dus kijk­ers zien dat achter die cin­e­ma en dat enter­tain­ment nog iets anders zit. Het pro­gram­ma wil natu­urlijk kijk­ers lokken en dat is gelukt.”

“His­tori­ci hebben een dankbare weten­schap”

– prof. Dumolyn

Het is vooral een enter­tain­ment­pro­gram­ma, maar pre­sen­ta­tor Tom Waes vertelt ook dat het mogelijk les­ma­te­ri­aal is.

Dumolyn: “Wij zijn ook uitgen­odigd in de VRT-stu­dio om aparte clip­jes op te nemen voor het onder­wi­jsarchief, als edu­catief mate­ri­aal. De leerkracht kan dan een frag­ment tonen.”

Van­der­put­ten: “In drie minuten ver­tel je dan iets over zak­en die niet aan bod kwa­men, maar die je wel belan­grijk vin­dt bin­nen je peri­ode.”

Dumolyn: “His­tori­ci hebben een dankbare weten­schap. Er is een breed pub­liek en we kun­nen onze materie breed beschik­baar mak­en. Daarom hoop ik dat dit pro­gram­ma een gamechang­er wordt. We hopen dus dat er meer aan­dacht komt voor de geschiede­nis die in het pro­gram­ma aan bod komt.”

Van­der­put­ten: “Het for­mat met experten die con­tra­pun­ten aan­reiken: dat con­trast werkt goed. Mensen zijn geïn­ter­esseerd.”

De dis­cussies over de reeks die geschied­kundi­gen uitvecht­en op de opiniepagina’s van kran­ten zijn soms bij­zon­der vurig. Heeft het wat weg van een cat­fight tussen his­tori­ci?

Van­der­put­ten: “Het is eigen aan de his­torische weten­schap dat mensen het oneens kun­nen zijn, maar in de media wordt dat als een ad-hominemdis­cussie gezien.”

Dumolyn: “Dat is de schuld van de pers. Die moet doen alsof alles gepo­lariseerd is. Wij staan aan de koffie ook samen te lachen met alle ophef over de reeks. Iedereen schri­jft iets alsof we kri­tiek hebben op elka­ar, maar die weten­schap­pelijke dis­cussies voeren we ook onder elka­ar. Ik ben het bijvoor­beeld niet eens met Bruno De Wev­er, die vin­dt dat de belan­grijk­ste les van geschiede­nis is dat het ook anders had kun­nen lopen. Ik vind het inter­es­sant om ook naar struc­turen en langeter­mi­jn­paden te kijken; en niet alles had alti­jd anders kun­nen lopen. Die dis­cussie voeren we vaak.”

Is het dan posi­tief voor his­tori­ci om voor het voetlicht te tre­den in de media?

Dumolyn: “Het is beter dat wij er zit­ten dan dat het Mia Door­naert of Rik Torfs zijn. (lacht)”

Van­der­put­ten: “Het is goed dat experten aan het woord komen in plaats van mensen die een mening hebben en dan over­al oreren. Zwi­jg als je er niets over weet. Het pro­gram­ma is een mooie gele­gen­heid om weten­schap onder de aan­dacht te bren­gen. We doen het niet omdat we medi­ageil zijn, ik althans niet. (Dumolyn maakt lachend mis­baar)” 


Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *