Brandhaard in Nicaragua

Nicaragua is niet bang voor een beet­je tumult: het land heeft een geschiede­nis van protesten en rev­o­lu­ties. Zo is de huidi­ge pres­i­dent, Daniel Orte­ga, nog alti­jd lid van de ‘Frente San­din­ista de Lib­eración Nacional’, of FSLN als je niet zo houdt van lange Spaanse namen. Die FSLN is een rev­o­lu­tion­aire soci­aalde­moc­ra­tis­che par­tij die werd opgericht bij wijze van verzet tegen de oude dic­ta­tor Somoza.

De dic­ta­tor is nu echter al zo’n veer­tig jaar dood en van veel rev­o­lu­tion­air gedachte­goed is er bij de San­din­istas geen sprake meer. Dat werd maar al te duidelijk toen de regering besloot op geweld­dadi­ge wijze stu­den­ten­protesten te onder­drukken. Hoe kon het zo ver komen?

The Day After the Revolution

Tij­dens de protesten vergeleken man­i­festerende Nicaragua­nen huidig pres­i­dent Orte­ga vaak met voor­ma­lig Nicaraguaans lei­der Somoza. Daniel Orte­ga kwam aan het einde van de jaren 70 immers zelf aan de macht na een burg­eroor­log, waar­bij zijn San­din­is­tis­che par­tij (ver­noemd naar een Nicaraguaans verzetslei­der uit de jaren 30) de zit­tende pres­i­dent van de macht ver­jaagde. De fam­i­lie Somoza voerde gedurende ruim veer­tig jaar een schrik­be­wind. In 1979 vor­mde Ortega’s FSLN een zoge­naamde jun­ta met politi­ci ter link­er- en rechterz­i­jde. In 1984 vol­gden pres­i­den­tiële verkiezin­gen, waar­na de jun­ta opge­doekt werd. Orte­ga werd in jan­u­ari 1985 pres­i­dent van Nicaragua. In 1990 kwa­men de San­din­istas in de opposi­tie terecht, maar sinds 2007 is Orte­ga er opnieuw pres­i­dent.

De voor­ma­lige vicepres­i­dent, Ser­gio Ramirez, liet zich recent ook kri­tisch uit over het bewind van Orte­ga. “De afgelopen dagen wer­den Nicaragua­nen gedood op straat, ter­wi­jl ze voor democ­ra­tie en gerechtigheid pro­test­eren. Ze willen dat Nicaragua opnieuw een repub­liek is”, zei Ramirez in The Finan­cial Times over de protes­tac­ties van de afgelopen week. 

‘Wie is dan de huidi­ge vicepres­i­dent?’ vraag je je miss­chien af. Ortega’s vrouw, Rosario Muril­lo, die niet zo geliefd is bij het volk. Vol­gens een lokale protestlei­der min­i­maliseert ze de protes­tac­ties. Zo noemde ze de pro­test­erende Nicaragua­nen van­dalen van de rechter­vleugel. Muril­lo schreef de tek­sten van de cam­pag­neliederen van de San­din­is­ten, bepaalt de dress­code van de par­tij en liet in 2015 meer dan 100 licht­gevende met­al­en bomen bouwen in de stad. Deze “lev­ens­bomen” of Arboles de la vida moesten het nationale sym­bool van Nicaragua wor­den, maar bot­sten al vroeg op heel wat kri­tiek: de kost­pri­js was ongeveer drie miljoen euro, en de elek­triciteit die de bomen van licht voorzi­et kost jaar­lijks ook ruim een miljoen. Tij­dens de protes­tac­ties van de afgelopen weken wer­den meerdere van de bomen door man­i­fes­tanten neerge­haald.

De vonk in het vat

De Nicaragua­nen zijn dus wel gewend aan de nodi­ge por­tie auto­cratie, maar wat deed de emmer dan juist op dit ogen­blik over­lopen? In dit ver­haal was de vonk die het kruit­vat deed ont­bran­den ook een let­ter­lijke vonk: sinds jan­u­ari heeft het land te kam­p­en met hevige bos­bran­den die zich onder­tussen ver­spreid hebben over het zuiden en west­en van het land. De regering weigerde echter om haar eigen volk te hulp te schi­eten of om buur­land Cos­ta Rica human­i­taire hulp te lat­en bieden. Toen in het begin van april het vuur Indio Maíz, een bescher­md natu­urge­bied, bereik­te, was de maat vol.

Op 9 april kwa­men de stu­den­ten voor de eerste keer op straat om te pro­test­eren tegen de inac­tie van de regering en om hun algemene frus­tratie over het bewind tot uit­ing te bren­gen. Een dag lat­er zendt de regering echter al de ‘Juven­tud San­din­ista’ uit. Deze groep wordt naar ver­lu­idt wel vak­er gebruikt om protesten de kop in te drukken. Op enkele kleinere protes­tac­ties na leek op dit moment de stri­jd tussen stu­dent en regering gestre­den, tot de regering op 16 april besloot om onverwacht de sociale zek­er­heid te her­vor­men.

De onpop­u­laire her­vormin­gen, die er gekomen zijn als poging om de oplopende staatss­chuld van het land het hoofd te bieden, eisen dat de Nicaragua­nen een hogere maan­delijkse bij­drage lev­eren en de pen­sioe­nen met zo’n 5 pro­cent ver­laagd  wor­den. Op 18 april kwa­men de stu­den­ten voor de eerste keer geza­men­lijk op straat om te pro­test­eren tegen het voors­tel en begonnen ze de lev­ens­bomen neer te halen, als een sym­bool van hun protest. Vanaf dat moment kwa­men de acties in een stroomver­snelling.

Zwijgen als een graf

Het duurde niet lang voor­dat de eerste dode viel tij­dens één van de con­frontaties tussen de protes­tanten en de troepen van de regering, een stu­dent genaamd Dar­win Manuel Urbina. Sinds­di­en zijn er langs bei­de kan­ten van het con­flict al zo’n drie doz­i­jn doden gevallen, een cijfer dat dagelijks grotere pro­por­ties aan­neemt. Intussen werd zelfs een jour­nal­ist gedood tij­dens een livestream op Face­book.

“Nicaragua heeft geen échte opposi­tiepar­ti­jen”

Opval­lend is dat el pres­i­dente het pas na vier dagen nodig achtte zijn volk toe te spreken. Vol­gens som­mige the­o­rieën zou dat zijn omdat de zeventig­jarige de laat­ste jaren zwaar te kam­p­en heeft met zijn gezond­heid. In zijn ver­traagde speech sprak de vad­er van de rev­o­lu­tie zijn land erg traag toe en noemde hij de protes­tanten extreem­rechtse ter­ror­is­ten, een claim die lat­er her­haald zou wor­den in de media, die overi­gens op één na alle­maal in het bez­it zijn van de fam­i­lie Orte­ga. Ook zwi­j­gen diezelfde media in alle tal­en over de oplopende hoeveel­heid gevan­genen die gear­resteerd wer­den tij­dens de opstand.

Vol­gens Kelvik Pine­da, een Nicaraguaanse stu­dent die nu aan de UGent studeert, heeft dat monop­o­lie op nieuws tot veel mis­in­for­matie geleid: “Toen dit alle­maal begon, heb ik vooral geprobeerd nauw con­tact te houden met mijn vrien­den in Nicaragua. Ik heb nog ges­tudeerd aan de uni­ver­siteit die nu het cen­trum van de protesten vormt, dus veel van mijn vrien­den zit­ten mid­denin het con­flict. Aangezien Orte­ga bij­na alle media bez­it, wer­den mijn vrien­den al gauw gecon­fron­teerd met veel fake news. Daarom heb ik, samen met een paar andere Nicaragua­nen die hier in Europa stud­eren, besloten om te proberen de protesten van hieruit mee te coördineren. Wij proberen vooral infor­matie te verza­me­len waar zij geen toe­gang meer tot hebben, en op die manier het protest in kaart te bren­gen.”

El pueblo unido

Kelvik vertelt ons dat dit soort protesten niet nieuw zijn in zijn geboorte­land: “Toen ik nog in Nicaragua leefde, waren er protesten tegen de regering omdat die al eens beslist had­den een groot deel van de pen­sioe­nen te schrap­pen. De demon­stran­ten beston­den eerst uit­slui­tend uit gepen­sioneer­den, maar een paar stu­den­ten, onder wie ikzelf, besloten om die mensen te gaan ste­unen. Die dag heeft de poli­tie ook met harde hand opge­tre­den. ’s Avonds besloten enkele troepen wraak te nemen op ons door onze auto’s te ste­len en enkele mensen te slaan. En dat gebeurde alle­maal voor de ogen van poli­tieagen­ten, dus die kon­den we al niet om hulp gaan vra­gen. Ik was doo­ds­bang en wou mijn ver­haal niet in de pers doen, aangezien onze motieven al eerder ver­draaid wer­den in de media. We ston­den machteloos.”

“We staan er alleen voor””

Kelviks ver­haal lijkt zeer sterk op de huidi­ge sit­u­atie in het land; ook nu zijn er meerdere getu­igenis­sen van mensen die bestolen wer­den door sol­dat­en en het oplopende doden­tal spreekt boekde­len. Is er nog wel een kans op veran­der­ing? Kelvik is scep­tisch: “Op dit moment zijn er onder­han­delin­gen tussen de regering en de demon­stran­ten met de kerk als derde par­tij. Enkele kerken hebben hun deuren tij­dens de protesten opengezet voor gewon­den en de macht van de katholieke kerk is er één die zelfs Orte­ga moet respecteren. Die onder­han­delin­gen wor­den echter gedom­i­neerd door de regering en de enige eisen van de stu­den­ten zijn dat de mensen die gevan­gen zijn genomen tij­dens de protesten wor­den vri­jge­lat­en.”

“Nicaragua heeft echter geen échte opposi­tiepar­ti­jen”, vult Kelvik aan. “Daarom zie je ook geen poli­tieke vlaggen op onze betogin­gen. We staan er alleen voor, zon­der poli­tieke of juridis­che hulp. En de weini­gen die proberen te helpen wor­den meestal ver­mo­ord, zoals de jour­nal­ist Ángel Gahona die om het lev­en kwam toen hij een reportage probeerde te mak­en over de protesten.” Hij sluit zijn betoog toch af met een posi­tieve noot. “Orte­ga is onder­tussen al zeventig en velen zeggen dat het steeds slechter gaat met zijn gezond­heid. Met een beet­je geluk geeft hij er snel de brui aan. De Ortega’s hebben in de afgelopen elf jaar de staat zo gestruc­tureerd dat enkel zij alle macht hebben. In dat pro­ces hebben ze een hoop vijan­den gemaakt. Geen enkele van de pres­i­dentskinderen is oud genoeg om hun vaders rol over te nemen en zijn vrouw wordt gehaat door het volk. De toekomst ziet er niet zo rooskleurig uit voor de Orte­ga’s.”