Cinema in Gent: uniek in België


Door

Archief

De gebroeders Lumière, vaders van de film, vertoonden hun uitvinding in 1896 in de Gentse Opera. Vandaag geniet Film Fest Gent internationaal aanzien. Cinema's kennen een lange geschiedenis in de Arteveldestad.

Oor­spronke­lijk gepub­liceerd op 14/10/2024 – 7:57 door Yara Mous­sa­Jasper Mou­ton

Dit artikel werdt oor­pronke­lijk gepub­liceerd op de oude Scham­per site. Toen deze uit gebruik werd genomen, wer­den alle artikels overgezet.

Aan het einde van de 19e eeuw kon­den arbei­ders dankz­ij geste­gen koop­kracht en extra vri­je tijd meer verti­er opzoeken. Aan­vanke­lijk kenden films vooral suc­ces op de ker­mis. Foorkramers con­cur­reer­den hard met elka­ar om beelden over de actu­aliteit tot bij het pub­liek te bren­gen. 

Ook de var­iétézalen had­den het suc­ces van de film door. Het Zuid, waar toen het grote sta­tion van Gent lag, was in die tijd de uit­gaans­bu­urt. Onder andere het Win­ter­cir­cus, toen nog gek­end onder de naam het Nieuw Cirkus, hield regel­matig ver­tonin­gen. Het pub­liek werd daar toen nog geschei­den op basis van klasse. Begin 20e eeuw begonnen zalen zelf pro­jec­ti­etoestellen te kopen. Voor­di­en waren ze afhanke­lijk van ron­dreizende eige­naars. Zelfs cafés kocht­en appa­rat­en aan om meer volk te trekken, en om meer bier te verkopen tij­dens ver­tonin­gen.

Onder de zuilor­gan­isaties zetten vooral de social­is­ten in op film. Volk­sza­al Vooruit opende in 1904 haar deuren, met als pronkstuk een cin­e­maza­al met de archi­tec­turale allure van een paleis. De hoof­dat­trac­tie bleef wel het goed­koop verti­er voor arbei­ders in de zaal.

Kermiskraam wordt cinemazaal

Na enkele grote ongelukken kwam er meer en stren­gere wet­gev­ing rond filmver­tonin­gen. De helft van de ker­miskramers sloot en film­belev­ing veran­derde. Vanaf de jaren 10 kwa­men film­ster­ren op en begonnen zalen langspeelfilms te spe­len. De eerste bio­scopen open­den de deuren. Er werd drank voorzien en vertellers en orkesten begelei­d­den de films. Weke­lijkse vernieuwin­gen van het pro­gram­ma zorgden voor sen­satie. Filmzalen schoten als pad­den­stoe­len uit de grond, ondanks de toen opgevo­erde cen­su­ur.

Wijk­bio­scopen moesten vaak ero­tis­che films draaien om overeind te bli­jven

De Pathéschouw­burg ves­tigde zich in de Veld­straat en zette volop in op de star­pow­er van Hol­ly­wood. In 1913 opende sta­tion Gent-Sint-Pieters voor de wereld­ten­toon­stelling. Omdat het sta­tion toen aan de stad­srand lag, wer­den de tra­massen, zoals de Veld­straat, com­mer­ciële cen­tra. Dit ging gepaard met een her­waarder­ing van het mid­deleeuwse cen­trum, maar ging ten koste van het Zuid. Dergelijke vernieuwing­sop­er­aties duw­den de lagere klasse uit het cen­trum naar arbei­der­swijken, zoals de Brugse poort. Hier flo­reer­den de buurtzalen, bek­end om hun lagere pri­js en kwaliteit. Deze zalen wer­den uit­ge­baat door buurt­be­won­ers en fungeer­den soms ook als balzalen.

Jasper Mou­ton

Het inter­bel­lum wordt vaak gezien als de gouden jaren van cin­e­ma in Bel­gië. De sti­j­gende vri­je tijd zorgde alweer voor een toe­name van com­mer­ciële, recre­atieve activiteit­en. In de jaren 30 maak­ten Amerikaanse films ongeveer 80% van de filmprogramma’s van cinema’s in Vlaan­deren uit. Deze trend vond je over­al in Europa. In Gent was het echter een ander ver­haal. Hier lag het aan­bod van Hol­ly­wood­films rond de 41,3% in 1935.

Cinema’s had­den in dit tijd­perk elk een eigen ima­go en kozen vaak voor spec­i­fieke gen­res. In de Rex waren er bijvoor­beeld vooral thrillers te zien. De Capi­tole stond dan weer bek­end om een luxeueuze ervar­ing. In 1931 werd ook de eerste Gentse film­club opgericht door de social­is­ten, met een voor­liefde voor ‘artistieke films’. Bijeenkom­sten van de club von­den plaats in de Vooruit.

Neergang en naoorlogse niches

De bioscoopin­dus­trie stond aan het einde van de jaren 50 sterk onder druk. Door de komst van nieuwe tech­nolo­gie, zoals de tele­visie, was het ontspan­ningsleven ver­plaatst van de pub­lieke naar de pri­vate sfeer. Bio­scopen kre­gen steeds min­der en min­der bezoek­ers. Vooral de grote bio­scopen bleven overeind. De kleinere wijk­bio­scopen moesten vaak ero­tis­che films draaien om overeind te bli­jven, en toch zijn de meesten alsnog fail­li­et gegaan.

Toch was er wel beweg­ing in de Gentse film­cul­tu­ur. In 1955 werd de kun­ste­naars­groep Stu­dio E opgericht door een groep­je ama­teur­film­mak­ers. De ‘E’ sloeg op ‘vit­a­mine E’, wat stim­u­ler­ing voor de geest en cre­ativiteit rep­re­sen­teerde. Voor de leden van Stu­dio E was film niet enkel een tech­nol­o­gisch medi­um, maar ook een manier om aan kun­st te doen. Deze vorm van kun­st was voor hen gelijk­waardig aan de andere kun­stvor­men. 

Jasper Mou­ton

Dit soort cine­fiele beweg­in­gen bestaan van­daag ook nog. Offoff is een ini­ti­atief dat vooral exper­i­mentele films draait, die vaak lav­eren tussen film en andere kun­stvor­men. Ze zijn geïn­ter­esseerd in zow­el mod­erne films met een alter­natieve en rad­i­cale insteek als échte klassiek­ers en oude ‘ver­geten’ films. Cour­tisane is een ander plat­form rond kun­st­films. Ze organ­is­eren een fes­ti­val en doen onder­zoek naar de relatie tussen, wat ze zelf noe­men, “beeld en wereld, esthetiek en poli­tiek, exper­i­ment en engage­ment.” Tot slot is er een film­club die zich dichter bij huis bevin­dt, namelijk Film­Plateau. Dit is een ini­ti­atief bin­nen de UGent dat elke dins­dag een ver­schei­den­heid van films draait. Cen­traal ligt hier het film­canon. Leden van Film­Plateau vra­gen zich af wat een klassiek­er exact is en of we echt een canon nodig hebben. Zo proberen ze een inter­es­sant pro­gram­ma op te stellen.  

Gent was een uit­zon­der­ing op de trend

De Rex, ooit een pres­tigieuze cin­e­ma en archi­tec­turaal icoon van de sta­tions­bu­urt, moest net als zo veel lokale cinema’s de deuren sluiten. Na een kort lev­en als casi­no stond het jaren­lang leeg. Een beweg­ing kwam in opgang om de Rex te red­den. In decem­ber 2023 kocht stedelijk ontwik­kel­ings­bedri­jf SoGent de ver­lat­en cin­e­ma op en bracht de wensen van film­fanat­en, geschiedenisknobbels en buurt­be­won­ers in vervulling. Van­daag wordt de Rex geren­oveerd tot een Huis van de Cin­e­ma. Film­Plateau dreigt echter te verd­wi­j­nen, omdat het niet meer met de cen­trale mid­de­len van de UGent wordt gefi­nancierd. 


Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *