Cultuurbesparingen: een synthese


Door

Archief

Profielfoto’s kleuren geel, kunststudenten begeven zich op straat en zelfs 'Kulderzipken' komt weer boven water. Cultuurbesparingen raken heel wat initiatieven op cruciale plaatsen. Hier kwam dan ook heel wat reactie op in artikels, talkshows en panelgesprekken. Daarom hier: een synthese.

Oor­spronke­lijk gepub­liceerd op 29/11/2019 – 3:50 door Elise Mae­sAy­ala Istas

Dit artikel werdt oor­pronke­lijk gepub­liceerd op de oude Scham­per site. Toen deze uit gebruik werd genomen, wer­den alle artikels overgezet.

Op 8 novem­ber deelde Vlaams min­is­ter van Cul­tu­ur Jan Jam­bon mee dat er fors bespaard zou wor­den op cul­tu­ur. Er is sprake van een bespar­ing van zes pro­cent op de werk­ingsmid­de­len van cul­turele instellin­gen, en een bespar­ing van zes­tig pro­cent op de pro­ject­sub­si­dies. Deze maa­tregel werd niet in dank afgenomen. Diezelfde avond nog lichtte pro­fes­sor Kun­st­beleid Annick Schrams toe: “Het is een invester­ing, die terugkomt met uitverkochte zalen en een flo­r­erende, inter­na­tion­aal bek­ende fil­min­dus­trie. Zes pro­cent heeft een onmid­del­lijke impact. De cul­tu­ur­sec­tor is een heel dynamis­che sec­tor. We hebben al onder­zoek gedaan naar wat er gebeurt bij snelle, plotse besparin­gen en dan zijn het inder­daad de con­tractue­len die lij­den. Copro­duc­ties sneu­ve­len ook meestal.” Het wordt drama­tisch, daar is actrice Janne De Smet zek­er van. “Mijn agen­da stond vol, daar zal vast en zek­er in ges­noeid wor­den. Als je ergens zes pro­cent uithaalt, dan is de eerste die het zal voe­len de uitvo­erende arti­est.” 

Verdeel en heers

Op 14 novem­ber lichtte Jan Jam­bon toe ken­nis genomen te hebben van alle tegen­stand, hoewel al maan­den gele­den was toegelicht dat er een gener­ieke bespar­ing op werk­ing­sub­si­dies zou zijn van zes pro­cent. N‑VA-frac­tielei­der Peter De Roover giet olie op het vuur bij het toelicht­en van de besliss­ing. “Het is een ide­ol­o­gis­che keuze. Kun­st, beschav­ing en cul­tu­ur is ook, vind ik, schoonheid. Ik denk dat de voor­bi­je jaren het gegeven dat kun­st schoonheid is, ver­geten is. Kun­ste­naars vroeger had­den een beter oog voor esthetiek.” 

“Zou je van een min­is­ter van Cul­tu­ur niet verwacht­en dat hij zelf een visie heeft?” – Julie Cafmey­er

Philippe Van Cauteren, directeur van het S.M.A.K., reageert: “Mocht er even­veel schoonheid zijn in de poli­tiek als er van­daag in de kun­st is, dan zouden we goed bezig zijn.” Ook Fil­ip Brus­sel­mans van het Vlaams Belang reageerde op de kun­ste­naars met de uit­spraak: “Typ­is­che cultuurbobo’s, enkel geïn­ter­esseerd in het geld van de Vlam­ing.” 

Cultuurvreemde minister van cultuur 

Julie Cafmey­er, per­for­mance-arti­este en colum­niste bij De Mor­gen, ver­wo­ordde het als vol­gt: “Zou je van een min­is­ter van Cul­tu­ur niet verwacht­en dat hij zelf een visie heeft? Dat hij voel­ing heeft met cul­tu­ur? Dat hij de kun­ste­naar naar waarde schat? Dat hij zichzelf ziet als verte­gen­wo­ordi­ger van de sec­tor in de regering? Dat hij een sta­biel kli­maat probeert te creëren, los van poli­tieke grillen? In de plaats wordt het nut van de kun­ste­naar in vraag gesteld.” Ook stelt ze zijn meer­jaren­plan in vraag, of er über­haupt een plan is voor de komende vijf jaar. Het gevoel dat bij heel wat kun­ste­naars nu de boven­hand neemt, is dat de min­is­ter die aangesteld is voor cul­tu­ur hen niet verte­gen­wo­ordigt. Zow­el in de regering als in de beslissin­gen die hij neemt.

Een nulletje meer of minder

Hier­boven werd de gener­ieke bespar­ing van zes pro­cent op werk­ingssub­si­dies al ver­meld. Dit betekent dat er over het alge­meen, in alle sec­toren (ook bijvoor­beeld de zorg) een bespar­ing van zes pro­cent zal zijn. Dit zal ook zo zijn bij enkele cul­tu­urin­stellin­gen zoals KVS Brus­sel en Toneel­huis Antwer­pen. Bij anderen, zoals De Vooruit, de Anci­enne Bel­gique, De Sin­gel en de Brus­selse Phil­har­mon­ic, zal maar drie pro­cent bespaard wor­den. De zes­tig pro­cent waarover de grote con­tro­verse dan vooral ontstond, is bij de pro­ject­sub­si­dies.

Aangezien er steeds weer bespaard wordt op cul­tu­ur is de sec­tor een pot die voort­durend wordt leeggeschraapt

“Ook wij waren ooit een project”, luidt het bij the­ater­mak­er Ivo Van Hove en chore­ografe Anne There­sa De Keers­maeck­er in een open brief in De Stan­daard. Ze hebben het onder andere over de vele eerdere besparin­gen op cul­tu­ur en het feit dat cul­tu­ur slechts een kleine frac­tie uit­maakt van de hele begrot­ing. Ze stellen dan ook de vraag waarom besparin­gen bij andere grote spel­ers in het bedri­jf­sleven uit­bli­jven. “Kun­st is een economis­che spel­er zoals alle anderen. U weet dat. In Ned­er­land heeft het Soci­aal Plan­bu­reau onder­zocht dat de cul­turele en cre­atieve sec­tor ruim 3,7 pro­cent bij­draagt aan het bbp en ver­ant­wo­ordelijk is voor 4,5 pro­cent van de totale werkgele­gen­heid. Dat is meer dan land­bouw.” Hier wordt de incor­rec­theid van de idee van cul­tu­ur als sub­si­dies­lor­p­er nog maar eens duidelijk gemaakt.

Water aan de lippen 

Aangezien er steeds weer bespaard wordt op cul­tu­ur is de sec­tor een pot die voort­durend wordt leeggeschraapt. Veel schi­et er niet meer van over. “Ter­wi­jl bedri­jven 400 miljoen mogen opsouperen en par­lemen­tar­iërs duizel­ing­wekkende uit­tred­ingsver­goedin­gen opstrijken, staat bij veel kun­ste­naars het water aan de lip­pen”, aldus Jens Mei­jen, doc­tor­aat­son­der­zoek­er in de poli­tieke weten­schap­pen aan de KU Leu­ven. Michaël Pas benadrukt de moeil­ijkheid, al dan niet onmo­gelijkheid, voor jonge kun­ste­naars om nog te begin­nen.

De besparin­gen begin­nen voor som­mi­gen ver­dacht veel te ruiken naar wat in Hon­gar­i­je gebeurde onder Vik­tor Orbán

De idee dat de sec­tor maar de nodi­ge cre­ativiteit moet hebben om het­zelfde werk te lev­eren met min­der bud­get leeft bij heel wat politi­ci. “We reke­nen op de instellin­gen om die besparin­gen zoveel mogelijk te proberen in te kapse­len”, verk­laart Vlaams min­is­ter voor Finan­ciën en Begrot­ing, Wonen en Onroerend Erf­goed, Matthias Diepen­daele (N‑VA). Verder maakt hij de vergelijk­ing met de over­heid, die op haar instellin­gen ook moet besparen. Hij vin­dt dat de cul­tu­ur die uitdag­ing ook moet aankun­nen. “Het stand­punt dat enkel bij hen het geld niet zou mogen gehaald wor­den, vind ik vreemd.” 

Déjà vu?

Om het eens over iets als de tele­visieserie ‘Thuis’ te hebben; een goed voor­beeld van een prod­uct voor de meerder­hei­d­s­cul­tu­ur. Daar draaien de nieuwe besparin­gen om, en hoe ze het cul­turele land­schap kun­nen herteke­nen. Bokrijk kri­jgt wél geld. Men zou kun­nen spreken over een manier waarop de over­heid kri­tis­che klanken uit de cul­tu­ur­sec­tor het zwi­j­gen oplegt. “Jam­bon weet goed genoeg dat snoeien in cul­tu­ur­sub­si­dies het­zelfde is als snoeien in de diver­siteit aan stand­pun­ten waarmee we in aan­rak­ing kun­nen komen. Het is snoeien in kri­tiek”, legt Jens Mei­jen uit. Al begint dat voor som­mi­gen ver­dacht veel te ruiken naar wat in Hon­gar­i­je gebeurde onder Vik­tor Orbán. Die streeft naar cul­turele hege­monie, naar een staat waar de blanke, religieuze, het­erosek­suele Hon­gaarse meerder­heid hoogtij viert. Geen alter­natieve visies, geen min­der­he­den. “Het elim­ineren van alles wat vreemd of onge­woon is. Het canon­fetisjisme van de Vlaams-nation­al­is­ten past per­fect in dat plaat­je”, duidt Mei­jen.


Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *