De geschiedenis van seksualiteit met Foucault


Door

Archief

Als men jou de vraag zou stellen wat het dierlijkst is aan de mens klinkt 'seks' als een logisch antwoord. Maar is dit wel zo? In de lezingen van 'Christendom en Seksualiteit' van onze universiteit plaatst men dat woordje 'seks' eens in een historisch perspectief.

Oor­spronke­lijk gepub­liceerd op 11/10/2018 – 15:54 door Katrien Van­den­broeck

Dit artikel werdt oor­pronke­lijk gepub­liceerd op de oude Scham­per site. Toen deze uit gebruik werd genomen, wer­den alle artikels overgezet.

Op dins­dag negen okto­ber pre­sen­teerde prof. Dan­ny Praet in deze reeks het pos­tu­um gepub­liceerd boek ‘l’His­toire de la sek­su­al­ité ou la volon­té de savoir’ van Michel Fou­cault, de maître penseur die Sartre heeft opgevol­gd in de tweede helft van de twin­stig­ste eeuw. Zijn werken richt­en zich voor­namelijk op de cor­re­latie tussen de mensweten­schap­pen en macht, zow­el op formele wijze, via insti­tuten, als op informele wijze. Macht kan men dus in Fou­caults vocab­u­lar­i­um niet reduc­eren tot het repressieve instand­houden van gedragin­gen via straf­pro­ce­dures, zoals dat woord meestal gebruikt wordt in poli­tieke con­text. Ook pro­duc­tieve macht, het instand­houden van gedragin­gen via geïn­ter­naliseerde denkprocessen, valt bij Fou­cault onder de term ‘macht’. Van dat laat­ste zijn onze alledaagse gewoontes een goed voor­beeld.

Dat wij doorheen de tijd anders met seks zijn omge­gaan is niet zo’n gekke gedachte. Heden­daags probeert onze maatschap­pij, naar aan­lei­d­ing van de sek­suele rev­o­lu­tie in de jaren zes­tig, elke vorm van sek­suele belev­ing te aan­vaar­den, in het bij­zon­der op vlak van homosek­suele relaties. In con­trast legde het Vic­to­ri­aans tijd­perk strenge regels op, waar­bij ‘goede seks’ sim­pel­weg gedefinieerd werd als een voort­plant­i­ngsmedi­um. Elke afwijk­ing van deze norm werd streng bestraft. Waar Fou­cault zo knap de vinger op legt is dat, al kent de mod­erne sek­su­aliteit geen repressieve macht meer, andere vor­men van eerder pro­duc­tieve macht zich toch nog sluws in ons sek­sleven intrekken.

De Oude Grieken had­den geen term voor seks

Sta er even bij stil: wat windt jou immers op? Mensen van het­zelfde ges­lacht of van het tegen­overgesteld ges­lacht? Bei­de? Kinderen? Oud­eren? Elk van deze ver­lan­gens kent zijn eigen term: het­erosek­su­aliteit, homosek­su­aliteit, bisek­su­aliteit, ped­ofil­ie, gerontofil­ie. Deze woor­den zijn pas in de gemeen­goed sinds de twintig­ste eeuw, maar wor­den van­daag de dag gekop­peld aan jouw iden­titeit: je ‘bent’ naar wat je ver­langt. Anderen willen ook weten naar wat je ver­langt. Op deze manier wordt de mod­erne mens sterk aangezet om over zijn sek­su­aliteit na te denken en deze ook te ver­wikke­len met zijn aard.

Onder de Oude Grieken lag dit heel anders. Bij hen bestond er zelfs geen term voor ‘seks’, maar sprak men over ‘de din­gen van Aphro­disia’. Het sek­sueel vocab­u­lar­i­um bestond bij hen ook uit ter­men die ons van­daag vreemd in de oren zouden klinken. De vri­je mens, oftewel vol­wassen man­nen met een hoge plaats in de hiërar­chie, moesten de ‘actieve rol’ aan­nemen, ter­wi­jl de slaaf en de vrouw alti­jd de ‘passieve rollen’ kre­gen toegek­end. Of deze eerste nu een man, een vrouw, of zelfs een tiener pen­e­treerde maak­te betrekke­lijk weinig uit. Geen homo’s, hetero’s of bisek­sue­len dus in het Oude Athene, enkel ‘actieve’ en ‘passieve’ dee­len­e­mers. Dat les­bi­ennes een prob­leem vor­m­den voor deze visie blijkt uit een grap­pig weet­je: als twee vrouwen seks had­den geloofde men erin dat bij één van de twee de cli­toris zou uit­groeien tot een penis. Min­der grap­pig is dat men er daarom voor koos bij hen de cli­toris pre­ven­tief weg te sni­j­den.

Het Chris­ten­dom legde lat­er een heel andere kad­er op: seks gebeurt tussen een man en een vrouw, en dat pas na het huwelijk, dit ten goede van het hier­na­maals. Een hele hoop regelet­jes dus en plots in een wel erg religieus kad­er. Opmerke­lijk genoeg klem­men som­mi­gen nog steeds vast aan dit ideaalkop­pel: bin­nen een homosek­suele relatie wordt de ene nog steeds gestereo­type­erd als de ‘man’ en de andere als de ‘vrouw’.

Zo zie je maar: jouw sek­sleven is verre van saai. Voor geschied­kundi­gen alleszins.


Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *