“De maatschappij zal niet ten gronde veranderen door enkel verkiezingen”


Door

Archief

We konden mei '18 niet zomaar laten passeren zonder een artikel te wijden aan de vijftigste verjaardag van de studentenrevolte van mei '68. Soixant-huitard Kris Merckx, medeoprichter van Geneeskunde voor het Volk en provincieraadslid voor PVDA Antwerpen, wilde antwoorden op onze prangende vragen. 

Oor­spronke­lijk gepub­liceerd op 14/05/2018 – 15:09 door Selin Bak­istan­li­Hen­drik Tael­man

Dit artikel werdt oor­pronke­lijk gepub­liceerd op de oude Scham­per site. Toen deze uit gebruik werd genomen, wer­den alle artikels overgezet.

Mer­ckx

“We zijn hier in ’79 vanu­it onze ide­olo­gie komen wonen en lev­en onder de gewone werk­ende mensen”, legt Mer­ckx ons uit wan­neer hij ons bin­nen­laat in zijn won­ing, pal in het mid­den van een sociale woon­wijk. “Om Geneeskunde voor het Volk en de par­tij op te bouwen gaven wij een groot deel van ons loon af, waar­door wij hier­voor in aan­merk­ing kwa­men.” Ter­wi­jl hij de rest van zijn soep opdrinkt – wij waren te vroeg, hij was te laat – begint hij hon­der­duit te vertellen. Over zijn lev­en, zijn ide­alen en de woelige peri­ode mei ’68.

We shall overcome

Mer­ckx

In 1968 brak er in Par­i­js een grote stu­den­tenop­stand uit, die zich snel ver­sprei­d­de over heel Frankrijk en resul­teerde in een algemene stak­ing in mei ’68. De revoltes bleven niet beperkt tot Frankrijk. Zo zien we bijvoor­beeld ook grote opstoten in de Verenigde Stat­en en in Bel­gië. Hoewel de beweg­ing Gent pas in maart ’69 bereik­te, zorgde ze in Leu­ven en Brus­sel voor de splitsin­gen van de Katholieke Uni­ver­siteit Leu­ven en van de Vri­je Uni­ver­siteit Brus­sel. Mer­ckx was 23 ten tijde van de beruchte stu­den­ten­protesten. De geneeskun­destu­dent was opeen­vol­gend prae­ses van Med­ica, de Leu­vense tegen­hang­er van de Vlaamse Geneeskundi­ge Kring, en het Leu­vense Fac­ul­teit­enkon­vent. Hoewel hij in zijn boek ‘Dok­ter van het Volk’ schri­jft dat hij aan­vanke­lijk wantrouwig was over het rev­o­lu­tion­aire karak­ter van de protesten, scharen we Mer­ckx onder de spil­fig­uren van mei ’68. 

“Mensen wer­den kri­tisch over het kap­i­tal­isme en de V.S.”

“Mei ’68 was een beweg­ing die al volop aan het groeien was sinds 1962. De hoofd­fac­tor was de oor­log in Viet­nam”, aldus Mer­ckx. “Dit ging de stu­den­ten natu­urlijk sterk aan, gezien de ver­plichte inli­jv­ing in het leg­er via lot­ing. Ook in Bel­gië wer­den we geïn­formeerd over de VS, het zogezegd groot­ste democ­ra­tis­che land, dat op meer dan 14.000 kilo­me­ter van de eigen gren­zen een wreedaardi­ge oor­log voerde tegen een volk en een land waar ze niets mee te mak­en had­den. Dat zorgde ervoor dat veel mensen kri­tisch wer­den over het kap­i­tal­isme en de VS, haar eerste bol­w­erk. Die linkse ideeën hebben de inhoud van mei ’68 bepaald.”

“Leu­ven is gewor­den hoe het is dankz­ij de Stu­den­ten­vak­be­weg­ing”

Wan­neer we hem vra­gen of hij dacht dat alle stu­den­ten die mee protes­teer­den, ook daad­w­erke­lijk op de hoogte waren van deze linkse, anti-kap­i­tal­is­tis­che ide­alen, benadrukt Mer­ckx het belang van de trekkers van de beweg­ing. “Een sleutelele­ment is alti­jd hoe groot en hoe sterk de kern van de beweg­ing is qua ide­ol­o­gis­che, poli­tieke en weten­schap­pelijke onder­bouwing. Als Leu­ven gewor­den is wat het is, dan is dat dankz­ij de Stu­den­ten­vak­be­weg­ing waar vooral Ludo Martens, Paul Goossens, Wal­ter De Bock en Her­wig Ler­ouge aan gew­erkt hebben.”

Moeder, waarom zijn wij katholiek?

Mer­ckx

Vlaan­deren kende twee jaar voor mei ’68 ook al een revolte in ’66. Aan­lei­d­ing was de eis van het Vlaamse uni­ver­siteits­bestu­ur voor een autonome Ned­er­land­stal­ige Katholieke Uni­ver­siteit Leu­ven. De raad van bestu­ur van de uni­ver­siteit bestond des­ti­jds uit biss­chop­pen, die niet tege­moet wilden komen aan deze Vlaamse eis. Hier­door kre­gen de protesten van ’66 en ’68 al snel een antik­lerikaal karak­ter. “De biss­chop­pen vaardig­den bevelschriften uit in een sti­jl die vloek­te met de nieuwe tijds­geest. Die tek­sten eindig­den met: ‘Wij hopen dat u onze veror­den­ing alle­maal zult aan­vaar­den, zoals van u verwacht wordt en dat de Heilige Geest u ver­licht’. We hebben ons gekeerd tegen die autoriteit en dom­i­nantie van de biss­chop­pen, en wer­den hierin ook ges­te­und door pro­gressieve priesters bin­nen de uni­ver­si­taire parochie. 

“We wer­den ges­te­und door de pro­gressieve priesters bin­nen de uni­ver­si­taire parochie” 

“De meeste stu­den­ten in de jaren 60 kwa­men van plat­te­landsstreken, waren vaak de eerste van hun fam­i­lie die gin­gen stud­eren en had­den een katholieke achter­grond. Het was vooral in de ste­den dat er toen een sterke social­is­tis­che beweg­ing was, maar ook die werd bekampt door de Kerk”, klinkt het bij Mer­ckx, die zelf uit een katholiek nest kwam. Hij claimt agnost te zijn gewor­den nog voor hij links werd, maar vol­gens hem betekent dit niet dat er bin­nen het marx­isme geen plaats is voor geloof. “Veel mensen pikken posi­tieve pun­ten op in hun religie, bijvoor­beeld naas­ten­liefde. Dat geeft een basis om in een links, marx­is­tisch kad­er diezelfde zak­en ook na te streven op een struc­turele manier, naast de indi­vidu­ele inzet. Ook in mei ’68 von­den veel stu­den­ten in hun authen­tiek kerke­lijke achter­grond de moti­vatie om zich voor de ver­be­ter­ing van de maatschap­pij in te zetten.”

Hoofddoek als protest

Mer­ckx

“Bij de gemeen­ter­aadsverkiezin­gen van 2012 zijn wij de vierde par­tij gewor­den met 8 pro­cent van de stem­men. Dit hebben wij voor een belan­grijk deel te danken aan mensen met een mosli­machter­grond die voor ons gestemd hebben”, antwo­ordt Mer­ckx wan­neer we hem vra­gen of de PVDA voet aan wal zal kri­j­gen bij moslimge­meen­schap­pen. “Zij stem­men voor ons omdat wij bijvoor­beeld de eni­gen waren die de afschaffing van het hoofd­doeken­ver­bod verdedig­den. Er moet vri­jheid zijn om een hoofd­doek te dra­gen én om die niet te dra­gen. In Antwer­pen heeft bij­na 50 pro­cent van de bevolk­ing allochtone roots, je zit dus met een steeds belan­grijk­er deel dat door zo’n ver­bod getrof­fen wordt.” Mer­ckx erkent dat er onder de moslims die op PVDA stem­men ook reac­tion­airen zit­ten die tegen het social­isme zijn, maar dat die mensen wel de PVDA ste­unen omdat ze weten wat die par­tij doet tegen racisme. “Die mensen staan achter ons omdat ze weten dat wij hun vri­jheid van gods­di­enst aan­vaar­den en respecteren. Wij gaan als eni­gen con­se­quent in tegen dis­crim­i­natie, ook al kost dit ons soms stem­men bij kiez­ers van autochtone orig­ine.”

“Wij zijn tegen het hoofd­doeken­ver­bod, ook al kost dit ons stem­men bij kiez­ers van autochtone orig­ine”

Mer­ckx is ervan over­tu­igd dat veel vrouwen van allochtone orig­ine een hoofd­doek willen dra­gen. “Dat is zelfs niet alti­jd in de eerste plaats om religieuze rede­nen. Som­mi­gen doen dit om zich af te zetten tegen een kli­maat dat hen niet als vol­waardig burg­er wil aan­vaar­den.” Hij vertelt het ver­haal van zijn Marokkaanse buurvrouw, die zorgkundi­ge is. Zij is op haar veer­tig­ste, toen het Vlaams Blok hoge top­pen scheerde, een hoofd­doek begin­nen dra­gen. “Daar­naast is het belan­grijk dat wij begrip hebben voor deze keuze, omdat we anders een deel van de arbei­ds­markt voor die vrouwen afs­luiten, wat hun eman­ci­patie niet ten goede komt.”

“In alle gods­di­en­sten heb je achter­lijke ele­menten”

“In alle gods­di­en­sten heb je reac­tion­aire, onweten­schap­pelijke, achter­lijke ele­menten, dit ste­unen wij uit­er­aard niet. Maar het is aan de mensen zelf om zich daar­van te bevri­j­den”, besluit Mer­ckx.

Rechtse recuperatie

Bart De Wev­er noemde Leu­ven Vlaams en mei ’68 de wor­tels van het suc­ces dat de N‑VA tegen­wo­ordig kent. Mer­ckx ver­wi­jst naar de reac­tie van jour­nal­ist Paul Goossens, stu­den­ten­lei­der tij­dens mei ’68, op deze “schan­delijke recu­per­atie”. “De essen­tie van mei ’68 is dat een hele groep jon­geren in opstand kwam, zich keerde tegen autoriteit die ner­gens op ste­unde en een rad­i­cale eman­ci­patiebe­weg­ing ontwikkelde. Heel die beweg­ing is geëvolueerd naar rad­i­cale, democ­ra­tis­che, pro­gressieve en dik­wi­jls linkse stand­pun­ten gericht tegen impe­ri­al­isme en kap­i­tal­isme.”

“De slo­gan ‘Walen buiten’ werd in ’68 expli­ci­et ver­wor­pen”

“De N‑VA heeft een hekel aan die eman­ci­pa­torische, democ­ra­tis­che, linkse ideeën. Zij proberen nu de stri­jd in Leu­ven voor te stellen als een louter Vlaamse stri­jd”, vertelt Mer­ckx. “Leu­ven Vlaams is inder­daad de trig­ger geweest, maar vanaf de eerste dag, zelfs in ’66 al, lag de klem­toon meer op het antik­lerikale en ‑autori­taire. De hoofd­slo­gan ‘Leu­ven Vlaams’ werd bijges­taan door slo­gans tegen de biss­chop­pen en de rijk­swacht, die vanaf de eerste avond voor een matrakkens­abat gezorgd had­den. De slo­gan ‘Walen Buiten’ werd in ’68 zelfs expli­ci­et ver­wor­pen.” De soix­ante-huitards wilden hun eis op een democ­ra­tis­che manier inge­vuld zien: een democ­ra­tis­che uni­ver­siteit in dienst van het volk, en dus ook inge­plant in nabi­jheid van die bevolk­ing. “Door de Franstal­ige uni­ver­siteit in Leu­ven werd het eli­taire karak­ter van het onder­wi­js ver­sterkt.”

Fouten uit het verleden 

“Wij hebben ons in de jaren 60 gericht op het marx­isme omdat we zagen dat de analy­ses die Marx maak­te van de modus operan­di van het kap­i­tal­isme gegrond waren. Na de finan­ciële cri­sis in 2008 zijn er zelfs lib­eralen die geld ver­loren had­den naar ons gekomen om ons gelijk te geven: door de jacht naar max­i­male winst zet het sys­teem ver­wor­vend­he­den op het spel.” Mer­ckx vertelt dat ze zich niet kon­den vin­den in het marx­isme zoals dat toegepast werd in de Sov­jet-Unie. “We voelden ons meer aangetrokken tot het marx­isme van de Chi­nese Com­mu­nis­tis­che Par­tij. De eerste beelden van de cul­turele rev­o­lu­tie sprak­en ons aan. Hoe dat achter­af ontspo­ord is, is een ander ver­haal. Wij hebben som­mige zak­en verdedigd die we niet had­den moeten verdedi­gen.”

“Van de zwarte bladz­i­j­den in de geschiede­nis van het com­mu­nisme had­den we sneller afs­tand moeten nemen”

We vra­gen Mer­ckx of dit ervoor gezorgd heeft dat de com­mu­nis­ten in Bel­gië aan geloofwaardigheid hebben moeten inboeten. “Wij hebben hier lessen uit geleerd en dat heeft ons zek­er schade berokkend. Je kan niet zomaar blauw­drukken uit het buiten­land overne­men en toepassen. Ook in onze manier van werken waren er intrin­siek een paar fouten. Van die zwarte bladz­i­j­den in de geschiede­nis van de com­mu­nis­tis­che beweg­ing had­den we uit­drukke­lijk­er en sneller afs­tand moeten nemen. 

De erfenis

Ver­rassend genoeg raadt Mer­ckx ons aan om de speech van Bart De Wev­er op de vier­ing van ’50 jaar Leu­ven Vlaams’ te bek­ijken. “Hij noemt mei ’68 een explosie van hedo­nis­tisch ver­lan­gen, van hyper­indi­vid­u­al­isme en van nihilisme. De beteke­nis van ideeën en ide­olo­gie toets je af aan de daden die die mensen gesteld hebben.” Mer­ckx zegt dat de soix­ante-huitards de ide­olo­gie in grote lij­nen trouw zijn gebleven. “Ik heb mijn car­rière als assis­tent Inwendi­ge Ziek­ten stopgezet om Geneeskunde voor het Volk op te richt­en. Veel andere mensen hebben Advo­cat­en voor het Volk opgericht. Andere stu­den­ten zijn na hun afs­tud­eren gaan werken in de fab­rieken en zijn actief gewor­den in de vak­bon­den.” Hij ver­wi­jst naar de vad­er van PVDA-politi­cus Raoul Hede­bouw, die afges­tudeerd is als psy­choloog maar als staalar­bei­der in Wal­lonië is gaan werken. 

“De Ver­licht­ing kan nu gebruikt wor­den als argu­ment tegen de moslim om de hoek”

“Onze poli­tieke kamerleden hebben een heel beschei­den loon. Kan je dat nu hedo­nisme of indi­vid­u­al­isme noe­men? Die reac­tion­airen hebben een haat tegen alles wat de ideeën van gelijkheid en sociale recht­vaardigheid naar voren schuift. De Wev­er beroept zich op de 18de-eeuwse Britse filosoof Edmund Burke, een geweldige vijand van de Franse Rev­o­lu­tie en van de ideeën van de Ver­licht­ing. De Ver­licht­ing, zek­er bij bijvoor­beeld Rousseau, hield ook het gelijkhei­ds­be­gin­sel in. Ten gronde zijn reac­tion­airen tegen de Ver­licht­ing, maar omdat het nu gebruikt kan wor­den als argu­ment tegen de moslim om de hoek, zijn ze plots aan­hang­ers ervan gewor­den. Dat is een ver­nauwd en ver­minkt ver­licht­ings­denken: het essen­tiële punt van gelijkheid nas­treven bli­jven ze bevecht­en.”

“Links heeft zijn eigen­heid ver­raden”

Ook de klassieke social­is­tis­che par­ti­jen wor­den niet ges­paard van kri­tiek. “Heel wat toplui van de PS en de sp.a waren en zijn kavi­aar­so­cial­is­ten. Veel mensen hebben zich afge­keerd van die soci­aal-democ­ra­tie omdat de soci­aal-democ­ra­tie het echte linkse, sociale pro­gram­ma ver­lat­en heeft. Het links dat als slecht wordt gezien is het links dat zijn eigen­heid ver­raden heeft.”

De grote revolutie

“De maatschap­pij zal niet ten gronde veran­deren door verkiezin­gen alleen. De stri­jd die wij geleverd hebben, zelfs al waren we niet par­lemen­tair verte­gen­wo­ordigd, heeft resul­tat­en opgeleverd”, zo ver­wi­jst Mer­ckx naar de erfe­nis van mei ’68 in zijn ogen. “De grote maatschap­pelijke veran­der­ing is er nog niet gekomen, maar ik denk dat de cock­tail nu gevor­md is voor een echt grote rad­i­cale stri­jd­be­weg­ing, en niet in min­dere mate dan in de jaren 60.”

“Enkele maan­den voor de meire­volte schreef een stu­den­ten­cor­re­spon­dent dat stu­den­ten niet geïn­ter­esseerd zijn in eigen uni­ver­si­taire prob­le­men”

Mer­ckx ontkent dat stu­den­ten apathisch zijn en zegt dat ook zij nog steeds een belan­grijke rol kun­nen spe­len. “In de jaren 60 schreef een stu­den­ten­cor­re­spon­dent dat de heden­daagse stu­dent zich enkel inter­esseert in meis­jes, op café gaan, bil­jart spe­len en boel mak­en met elka­ar en dat de grote mas­sa niet geïn­ter­esseerd is in eigen uni­ver­si­taire prob­le­men. Dit was enkele maan­den voor de grote meire­volte. Stu­den­ten komen in actie wan­neer hun belan­gen aange­tast wor­den. Een grote fac­tor in de toekomst zal het milieu zijn. Daar zal iedereen, ook wie nu rechts denkt, op een acute manier mee gecon­fron­teerd wor­den.”


Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *