De UGent in een onzekere wereld

Mensenrechtenbeleid UGent

Mensen­recht­en lat­en de uni­ver­siteit niet koud. In 2017 keurde zij een mensen­recht­en­beleid goed, gebaseerd op enkele inter­na­tionale basis­principes. De UGent kan zo zow­el pre­ven­tief als reac­tief optre­den tegen samen­werkin­gen met part­ners die de mensen­recht­en (kun­nen) schen­den. Pre­ven­tief gebeurt dat via een mensen­rech­t­en­toets; de ini­ti­atiefne­mers van de samen­werk­ing moeten con­trol­eren of er “tij­dens de activiteit­en mensen­recht­en kun­nen geschon­den wor­den”, of de “onder­zoek­sre­sul­tat­en lat­er kun­nen gebruikt wor­den voor mensen­recht­en­schendin­gen”, en of de “part­ner mogelijk betrokken is bij mensen­recht­en­schendin­gen”. Indi­en het antwo­ord op één van deze vra­gen ‘ja’ luidt, dan zal de Com­missie Mensen­recht­en­beleid advies uit­bren­gen over maa­trege­len om het risi­co te beperken. Enkel bij fla­grante en ern­stige schendin­gen geldt er een absolu­ut ver­bod op samen­werk­ing. De UGent treedt reac­tief op met een mensen­rech­t­en­clausule, indi­en er zich toch prob­lema­tis­che sit­u­aties zouden voor­doen tij­dens de samen­werk­ing.

Waarom hanteert de uni­ver­siteit ten opzichte van Israël een ged­if­fer­en­tieerd beleid?

Huidige standpunten UGent

Hoewel in principe elk samen­werk­ingsver­band in aan­merk­ing komt voor con­t­role, heeft de UGent toch enkele “spec­i­fieke bezorgdhe­den”. Dat gaat dan over lan­den zoals Egypte, Iran, Israël, Rus­land, Turk­i­je en Wit-Rus­land. Even­wel is er geen acad­emis­che boy­cot tegen Egypte, maar eerder een vero­ordel­ing van­wege de arresta­tie van een stu­dent, nadat die kri­tiek gaf op de regering. Een Iraanse aca­d­e­mi­cus was het­zelfde lot beschoren en sinds­di­en ver­biedt de UGent acad­emis­che samen­werkin­gen met Iraanse part­ners. De uni­ver­siteit legt dezelfde sanc­tie op tegen Turk­i­je, waar pres­i­dent Erdo­gan sinds jaar en dag de democ­ra­tie uitholt en de vri­je mening­suit­ing van onder andere aca­d­e­mi­ci aan ban­den legt. Ook samen­werkin­gen met instellin­gen in Rus­land en part­ner in crime Wit-Rus­land zijn ver­bo­den. Bei­de lan­den zijn dic­taturen die nauw samen­werken in de oor­log tegen Oekraïne.

Ver­reweg het gevoeligst ligt Israël, waarmee de UGent nog steeds acad­emis­che ban­den onder­houdt, ondanks meerdere vero­ordelin­gen door het Inter­na­tion­aal Gerecht­shof en ettelijke protesten, bezettin­gen en bekladde rec­toraats­gevels. De vraag is dan ook: waarom roept de UGent niet de mensen­rech­t­en­clausule in? Het antwo­ord ligt bij de aard van de samen­werk­ing met Israël: die wordt namelijk geregeld door Hori­zon Europe, een samen­werk­ing­spro­ject van de EU, waar Israël vreemd genoeg ook bij betrokken is. Hori­zon behoort dan ook tot de con­tracten “waar de UGent geen ruimte heeft om de voor­waar­den te onder­han­de­len”. Dergelijke con­tracten hebben geen mensen­rech­t­en­clausule nodig, en de UGent kan dan ook (in principe) niet reac­tief rea­geren op schendin­gen. De uni­ver­siteit door­loopt nu even­wel een pro­ces waarin ze de acad­emis­che ban­den met een selec­tie aan Israëlis­che instellin­gen doorknipt. De vraag bli­jft: waarom hanteert de uni­ver­siteit ten opzichte van Israël een ged­if­fer­en­tieerd beleid, ter­wi­jl Rus­land de volle laag kri­jgt?

Wat ontbreekt er?

De UGent somt zelf wel wat bezorgdhe­den op, maar er zijn ook lan­den die de lijst vreemd genoeg niet haalden. Waar is bijvoor­beeld het land Chi­na, dat de mensen­recht­en op dagelijkse basis schendt in Tibet en Xin­jiang (de heimat van de Oei­go­eren)? Of de Verenigde Stat­en, waar de New Yorkse Colum­bia Uni­ver­si­ty op de knieën ging voor de eisen van Trump? De uni­ver­siteit moet nu komaf mak­en met zoge­naamd anti­semitisme en strenger toezien op protesten. Zo staat een pro-Palesti­jnse stu­dent op het punt gede­por­teerd te wor­den, en wordt de Mid­den-Oost­erse fac­ul­teit strenger gecon­troleerd. Dat is een gevaar­lijke stap richt­ing auto­cratie. Bij de Com­missie Mensen­recht­en­beleid van de UGent zouden dan ook best alarm­bellen afgaan.

De UGent kaart expli­ci­et bepaalde lan­den aan die de mensen­recht­en schen­den

Wat doen andere Vlaamse universiteiten?

Alle Vlaamse uni­ver­siteit­en gebruiken een mensen­rech­t­en­toets én con­trol­eren hun poten­tiële part­ners op mensen­recht­en­schendin­gen voor zij een samen­werk­ing aan­gaan. Dit gebeurt meestal onder een Com­missie Mensen­recht­en of Ethis­che Comissie. De VUB kent zelfs twee fas­es: een laag­drem­pelige eval­u­atie door het Con­tact­punt voor Ethiek en Inter­na­tionale Samen­werk­ing, en, bij oran­je licht, nog eens goed­keur­ing door de Ethis­che com­missie voor duaal gebruik, mil­i­tair gebruik en mis­bruik (ECDMM), of de Reflec­tiegroep voor ethiek en inter­na­tionale samen­werk­ing. Bij rood licht van het con­tact­punt is de samen­werk­ing ver­bo­den. Ook aan de KUL ver­loopt het pro­ces in twee fas­es: een con­tact­punt beo­ordeelt risi­co­volle samen­werkin­gen en bij twi­jfel vraagt het ook nog eens advies aan een ethis­che com­missie. De UA werkt met een meld­punt mensen­recht­en, aan de UHas­selt beo­ordeelt de Com­missie Mensen­recht­en poten­tieel gevaar­lijke aan­vra­gen.

Veel ver­schilt het mensen­recht­en­beleid dus niet tussen de uni­ver­siteit­en, die meestal de Vlaamse Interuni­ver­si­taire Raad (VLIR) als lei­draad gebruiken. Dit orgaan heeft een eigen beleid uit­gew­erkt en for­muleert zelf stand­pun­ten over prob­lema­tis­che lan­den, zoals Iran. Wat wel ver­schilt: de UGent kaart expli­ci­et bepaalde lan­den aan die de mensen­recht­en schen­den, ter­wi­jl dit bij de andere uni­ver­siteit­en niet terug te vin­den is. Langs de andere kant is dit soms ook over­bod­ig, aangezien de Vlaamse uni­ver­siteit­en de stand­pun­ten van het VLIR vol­gen.