“De universiteit moet motor voor sociale mobiliteit zijn”


Door

Archief

We ontvingen deze open brief van kandidaat-rector Rik Van de Walle, waarin hij pleit voor meer diversiteit en voluntarisme aan de Universiteit Gent.

Oor­spronke­lijk gepub­liceerd op 13/04/2017 – 16:56 door

Dit artikel werdt oor­pronke­lijk gepub­liceerd op de oude Scham­per site. Toen deze uit gebruik werd genomen, wer­den alle artikels overgezet.

 

Elk jaar…

Rik Van de Walle

Elk jaar … sta ik mee in voor de organ­isatie van een ‘kinderuni­ver­siteit’. Negen- tot twaalf­jari­gen komen dan in groten getale naar de UGent om er ken­nis te mak­en met weten­schap. Door­gaans gebeurt dat op een wat frisse zondagocht­end in het voor­jaar. Maar de koude verd­wi­jnt van zodra je het jonge volk­je over de vlo­er kri­jgt. Hun mateloze nieuws­gierigheid en tomeloze cre­ativiteit, hun snel­heid van denken en spreken (en hun tal­ent om zowat alles te becom­men­tar­iëren …), hun oprechte ver­won­der­ing en bewon­der­ing: het toont aan dat ze in volle ontwik­kel­ing zijn en dat ze heel wat in hun mars hebben. Als uni­ver­siteit­sprof kom je slechts zelden met deze leefti­jds­groep in con­tact, ten­z­ij via je eigen opgroeiende kroost. Maar op zo’n zondag­mor­gen ervaar je heel even hoe mooi en belan­grijk de opdracht van leerkracht­en is. En je beseft ook hoe moeil­ijk hun taak wel is. Je respect voor hen neemt toe.

Elk jaar … spreek ik hon­der­den nieuwe eerste­jaarsstu­den­ten toe, tij­dens de onthaaldag van onze fac­ul­teit aan het begin van het acad­e­mie­jaar. Daar zit­ten ze dan, de vele rijen acht­tien­jari­gen die op het punt staan hun eerste stap­pen te zetten in het hoger onder­wi­js, jon­geren met vra­gen op zoek naar antwo­or­den en ken­nis, die wel­dra het oud­er­lijk gezag zullen ont­groeien en zelf­s­tandig zullen wor­den.

Elk jaar … valt me één groot ver­schil op, wan­neer ik de vergelijk­ing maak tussen deze bei­de momenten.

Iedereen weet het: zek­er in de grotere ste­den telt elke klas al snel een tien­tal nation­aliteit­en en thuistal­en. Het gaat hier­bij allang niet meer alleen om de klassieke groepen migrantenkinderen of allochto­nen van Turkse of Marokkaanse afkomst. Veel scholen zijn van­daag ‘super­divers’ – er kan thuis even­goed Roe­meens of Lin­gala wor­den gespro­ken. Maar die super­di­ver­siteit is niet alleen een kwest­ie van etniciteit of cul­turele ver­schillen. Heel vaak is super­di­ver­siteit ook een soci­aal gegeven, de weer­spiegeling van grote ver­schillen in soci­aal-economis­che achter­grond. In de klas zit­ten ook kinderen uit de arbei­der­s­gezin­nen, waar­van de minst ver­di­enende of laagst geschoolde oud­ers niet zelden óók tot een etnisch-cul­turele min­der­heid behoren. Al die schak­erin­gen: je ziet ze op de kinderuni­ver­siteit.

Maar wan­neer ik tij­dens de onthaaldag de nieuwe eerste­jaarsstu­den­ten toe­spreek, zie ik let­ter­lijk en figu­urlijk een kleuren­palet dat veel min­der divers is. Het meren­deel van de huidi­ge uni­ver­siteitsstu­den­ten, zek­er in Vlaan­deren, is blank en afkom­stig uit de mid­den­klasse. Vaak hebben hun oud­ers zelf ook een diplo­ma hoger onder­wi­js behaald. Kinderen met een andere achter­grond, die zes jaar eerder miss­chien nog naar de kinderuni­ver­siteit waren meegekomen (mocht die toen al hebben bestaan) zie je veel min­der tij­dens de onthaalda­gen. Waar zijn ze gebleven? Zijn ze als het ware wegge­fil­terd door een ver­keerd studiead­vies of door kwal­ijke neven­ef­fecten van het water­val­sys­teem dat ons mid­del­baar onder­wi­js nog alti­jd ken­merkt? Kan een uni­ver­siteit, en bij uit­brei­d­ing de maatschap­pij, het zich veroorloven om hun tal­en­ten niét aan te boren?

Het meren­deel van de huidi­ge uni­ver­siteitsstu­dent is blank

Deze vra­gen zijn de inzet van een maatschap­pelijk debat dat absolu­ut moet wor­den gevo­erd. Als inge­nieur beschik ik niet over de nodi­ge exper­tise om daar gefun­deerde uit­sprak­en over te doen, en ik zal dat dan ook niet proberen. Onder meer onder­wi­js­so­ci­olo­gen, leerkracht­en en andere actoren uit het werkveld hebben hier ongetwi­jfeld veel zin­niger din­gen over te zeggen dan ik. Maar ik wil wel een paar over­weg­in­gen kwi­jt, en doe dadelijk ook een oproep.

Vooruitgang? Optimisme? Euh…

De gen­er­atie van mijn oud­ers, en zek­er die van mijn grootoud­ers, had vaak geen toe­gang tot mid­del­baar of hoger onder­wi­js. Kinderen die opgroei­den in de toen­ma­lige grote boeren­fam­i­lies of arbei­der­s­gezin­nen moesten door­gaans gewoon het­zelfde doen als wat hun oud­ers had­den gedaan: zo snel mogelijk aan het werk gaan. Boeken ston­den thuis niet op de plank, stud­eren werd gezien als tijd- en geld­ver­lies. Af en toe ont­fer­mde een onder­wi­jz­er of (onder)pastoor zich over een getal­en­teerde jon­gen (ja, het ging toen bij­na uit­slui­tend over jon­gens). Die werd dan klaargestoomd om onder­wi­jz­er te wor­den, of wie weet zelfs om naar de uni­ver­siteit te gaan. Jezuïeten gin­gen op zoek naar de intel­lectue­len-in-spe, Witte Paters zocht­en kan­di­daat-mis­sion­aris­sen, en soci­aal bewogen lib­eralen en social­is­ten probeer­den hier en daar arbei­der­skinderen een duwt­je in de rug te geven. En zo kre­gen ‘de beste ele­menten’ van de lagere klassen soms de kans om soci­aal hogerop te rak­en. De anderen bleven aan de kant.

In de naoor­logse peri­ode, toen de economie er met reuze­spron­gen op vooruit­ging, de sociale zek­er­heid werd uit­ge­bouwd en de over­tuig­ing groei­de dat het onder­wi­js moest wor­den gede­moc­ra­tiseerd, nam het aan­tal uni­ver­si­tairen gelei­delijk aan toe. Ini­ti­atieven zoals het ‘fonds der meest­be­gaaf­den’ beperk­ten zich voor­taan niet meer tot kan­di­dat­en met uit­zon­der­lijke capaciteit­en. Álle leer­lin­gen die in staat waren om hoger onder­wi­js te vol­gen maar daar niet de finan­ciële mid­de­len voor had­den, kon­den een beurs kri­j­gen, een toe­lage, waar­door langer stud­eren ook voor hen een haal­bare kaart werd. Die aan­pak kende suc­ces en lei­d­de tot opwaartse sociale mobiliteit. Er ontston­den gen­er­aties die langer had­den ges­tudeerd dan hun oud­ers, en die het finaal ook beter hád­den dan hun oud­ers. De maatschap­pij ging er zo merk­baar op vooruit.

“We hebben nood aan meer vol­un­tarisme”

Nu lijkt dit vooruit­gang­sop­ti­misme voor een stuk tot het verleden te behoren. In vele geïn­dus­tri­aliseerde lan­den is het hoger onder­wi­js niet meer voor iedereen een bereik­baar instru­ment voor opwaartse sociale mobiliteit. Een ontstel­lend groot deel van de jon­geren op onze school­banken haalt geen diplo­ma mid­del­baar onder­wi­js en lijkt ook niet meer in een betere toekomst te geloven. Dit prob­leem stelt zich het scherpst bij jonge mensen met een migratieachter­grond, vooral in de grotere ste­den. Ligt dát aan de basis van wat ik zie wan­neer ik de vergelijk­ing maak tussen de negen­jari­gen en de acht­tien­jari­gen die ik eens per jaar begroet?

Universiteit, kom buiten!

Als uni­ver­siteit kun­nen we ons niet neer­leggen bij deze vast­stellin­gen. Ook al heb ik als kan­di­daat-rec­tor van de UGent geen pasklare oploss­ing voor dit bij­zon­der uitda­gend maatschap­pelijk prob­leem, ik weet wel dat we het moeten aan­pakken.

Als we de tal­en­ten van vele negen­jari­gen uit onze super­di­verse klas­jes lat­en ver­loren gaan, als die poten­tiële art­sen, inge­nieurs, leerkracht­en, prof­fen of onderne­mers van­wege hun achter­grond finaal zelfs nooit de uni­ver­siteits­banken kun­nen bereiken, dan falen we schromelijk als maatschap­pij. De uni­ver­siteit kan deze prob­lematiek natu­urlijk niet op haar een­t­je oplossen. Maar we kun­nen in dit pro­ces wel een belan­grijke rol spe­len; we kun­nen vanu­it onze opdracht en mogelijkhe­den een motor zijn voor veran­der­ing en voor meer sociale vooruit­gang.

Hoe pakken we dit aan? Ik denk dat we nood hebben aan meer vol­un­tarisme, en dat we zelf stap­pen moeten zetten, let­ter­lijk. We mogen er niet van uit­gaan dat kinderen uit de zoge­naamde ‘kansen­groepen’ de weg naar ons wel zullen vin­den. Wij moeten ook zelf de weg vin­den naar álle begaafde kinderen, ongeacht hun gen­der, sociale of etnis­che achter­grond, func­tiebeperkin­gen, enz. We moeten in soci­aal-economisch en cul­tureel zwakkere milieus de tal­entvolle jon­geren gaan scouten en hun oud­ers ervan over­tu­igen dat uni­ver­si­taire oplei­din­gen voor hun dochters en zonen de toekomst zijn, dat stud­eren cru­ci­aal is voor hun zel­font­plooi­ing, voor sociale eman­ci­patie en dus ook om tot een betere, recht­vaardi­gere maatschap­pij te komen. Ben ik naïef, te ambitieus of al te ent­hou­si­ast? Miss­chien. Maar ik denk het eigen­lijk niet.

Kom, we doen het gewoon

Meer vol­un­tarisme, en zelf de stap zetten naar jon­geren die anders de weg naar ons wellicht niet gaan vin­den: het is een maatschap­pelijke uitdag­ing waar de hele uni­ver­si­taire gemeen­schap een rol kan in spe­len. Laat dit dus een oproep zijn om die ‘chal­lenge’ aan te gaan.

Samen kun­nen we een ver­schil mak­en: docen­ten en alle andere medew­erk­ers van onze uni­ver­siteit, en zek­er ook de stu­den­ten. Want jul­lie zijn de ver­ant­wo­ordelijken, de lei­ders van mor­gen. Daarom deze oproep: ik hoop dat jul­lie mee jul­lie schoud­ers zullen zetten onder dit maatschap­pelijk belan­grijk project. Het gaat hier niet alleen over de toekomst van onze uni­ver­siteit maar meer nog over de toekomst van onze samen­lev­ing.

Rik Van De Walle


Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *