Heeft de modewereld een probleem met culturele toe-eigening?

Cultural appropriation in de mode-industrie

Cul­tur­al appro­pri­a­tion, of cul­turele toe-eigen­ing, houdt in dat een tra­di­tie, kledij, gewoonte of taal van een etnis­che min­der­hei­ds­groep wordt overgenomen door de meerder­hei­ds­groep. Cru­ci­aal hier­bij is de machts­bal­ans tussen deze groepen, waar­door de meerder­heid de macht heeft con­cepten over te nemen om er zelf munt uit te slaan zon­der de herkomst te ver­melden, of door de tra­di­tie stereotiep weer te geven. Gebruiken waar min­der­he­den bij­zon­dere waarde aan hecht­en, wor­den gecom­mer­cialiseerd, vaak zon­der de oor­sprong te erken­nen. De tegen­hang­er hier­van is cul­turele appre­ci­atie, waar­bij je op een respectvolle manier inter­ageert met ele­menten uit andere cul­turen en op zoek gaat naar de soci­aal­his­torische con­text ervan. De slinger van de mode-indus­trie slaat echter vaak door naar cul­tur­al appro­pri­a­tion.

“Scandinavian scarf” of dupatta? Weten we wel waar onze festivalmode vandaan komt?

Met het fes­ti­val­seizoen zien we een terug­keer van meer Zuid-Azi­atis­che mode: ban­gle-arm­ban­den, gede­tailleerd bor­du­ur­w­erk, noem maar op. Een goed voor­beeld is Coachel­la, een muziek­fes­ti­val in de VS waar­van de fes­ti­valmode vaak als voor­spelling geldt voor wereld­wi­jde zomertrends. De ver­sprei­d­ing van deze tra­di­ties is niet prob­lema­tisch op zich, maar zow­el in de VS als in Europa bestaat er een sterke ten­dens om de orig­ine van deze sti­jlen te misken­nen. Een goed voor­beeld hier­van is de dupat­ta: een tra­di­tion­eel Zuid-Azi­atis­che sjaal die rond de nek en schoud­ers hangt. Sinds twee zomers gele­den wordt deze echter sys­tem­a­tisch een “Scan­di­navis­che sjaal” genoemd, waar­door de Zuid-Azi­atis­che oor­sprong ontk­end wordt. 

Hier stopt het echter niet. Wie al eens gezocht heeft naar nieuwe zomer­out­fits, heeft ongetwi­jfeld de Ibiza-mode al eens zien voor­bijkomen. Denk aan korte rokjes en top­jes met opval­lende kleuren en bor­du­ur­w­erk met kralen. Deze out­fits zijn niet uit­gevon­den door feestgangers op Ibiza, maar gaan terug op eeuwe­noude Indis­che bor­du­urtech­nieken. Een groot aan­tal opiniemak­ers en mod­eken­ners uit Zuid-Azië hebben zich hierover al meer­maals uit­ge­spro­ken. Zo beschri­jft mod­e­jour­nal­ist Bad­gotri in Dazed het dubbele effect van deze trends voor haar als Indis­che vrouw. Zo is de mode rep­re­sen­tatief voor die uit haar jeugd, maar met een onjuiste beschri­jv­ing van de herkomst.

De dubbele standaard achter de clean girl

Een andere pop­u­laire trend is de clean girl. Vooral bij jonge vrouwen flo­reert dit mode‑, make-up- en lifestyle-ideaal. Maar zoals vaak in de mod­ew­ereld, is de trend verre van onschuldig. Want als er clean girls rond­lopen, bestaat er dan ook zoi­ets als een dirty girl? 

Hoe ziet een clean girl er pre­cies uit? Moeit­eloos, min­i­mal­is­tisch en ele­gant zijn de sleutel­ter­men. Clean girls steken hun haar op; haargel of ‑spray zorgt ervoor dat er geen haart­je losz­it. Een gave huid is een must. Het uni­form van de clean girl bestaat uit een­voudi­ge kled­ingstukken in neu­trale kleuren. Denk aan jeans met wijde pijpen en daar­bovenop een crop top. Vergeet de gouden oor­rin­gen niet. 

Opval­lend genoeg vol­gen vooral witte, jonge en slanke vrouwen deze trend, geïn­spireerd door mod­ellen als Hai­ley Bieber. Maar Bieber en co. hebben deze sti­jl niet uit­gevon­den. Een strakke, slick-back dot is bijvoor­beeld al decen­nia een vaste waarde bij vrouwen met een Afrikaanse of lati­noachter­grond. Lang voor het gemeen­goed werd, droe­gen vrouwen van kleur ook al gouden oor­rin­gen, en dat vertellen witte influ­encers er vaak niet bij. Meer nog, voor dezelfde sti­jlen die nu door hen wor­den opge­hemeld, kri­j­gen vrouwen van kleur het ver­wi­jt dat ze mar­gin­aal of onpro­fes­sioneel voor de dag komen. Een klassieke casus van cul­tur­al appro­pri­a­tion?

Chinamaxxing: geen Mandarin jacket maar een Tang Jacket

De invloed van Chi­nese sti­jlen valt op wan­neer je de selec­tie van lux­e­merken of zelfs het aan­bod in de tweede­handswinkel ziet. De ‘Man­darin Jack­et’, orig­i­neel de Tang jack­et, herken­baar door de typ­is­che ‘Man­darin’ kraag en de tra­di­tionele, dec­o­ratieve knoop­sluit­ing, is een goed voor­beeld hier­van. Dit ontwerp gaat terug tot de Qing dynas­tie, maar het orig­i­neel werd ver­bas­terd door de her­in­ter­pre­tatie van West­erse ontwer­pers. Boven­di­en is het orig­i­neel ook een adap­tatie van een ander stuk bin­nen de Chi­nese cul­tu­ur, wat laat zien dat adap­tatie niet alti­jd prob­lema­tisch is.

Bin­nen adap­tatie en appro­pri­atie staan machts­dy­namieken cen­traal, zek­er bin­nen de economie. Zo werd Chi­na’s posi­tie bin­nen de mod­e­sec­tor vaak geas­so­cieerd met goed­kope mas­s­apro­duc­tie. Maar er is een duidelijke shift waar China’s dom­i­nantie niet enkel gedefinieerd wordt door het ‘made in Chi­na’-label, maar ook impact maakt met tra­di­tie en nieuwe ontwer­pers. Zo zijn stukken van ontwerp­sters als Vivianne Tam een duidelijk resul­taat van een inter­sec­tie van Chi­nese en West­erse trends. Echter is het belan­grijk dat her­in­ter­pre­tatie het orig­i­neel erkent, en dat de erken­ning van tra­di­tie en zijn schoonheid niet afhanke­lijk bli­jft van een West­ers bepaalde trend­cy­clus. Zo zijn er veel opkomende Chi­nese ontwer­pers, zoals Robert Wun, PH5 die Chi­na’s invloed bin­nen mode terug beves­ti­gen.

Als con­sument is het dus belan­grijk om de oor­sprong van trends te erken­nen, maar is het wel eerlijk om alle ver­ant­wo­ordelijkheid aan onze voeten te leggen? De mogelijkheid tot cul­turele gelet­ter­d­heid is immers ook een priv­i­lege. Vooral bedri­jven hebben de plicht om cul­turen niet te mis­bruiken als inno­vatieve mar­ket­ing. Toch heb je als klant alti­jd de mogelijkheid om je te informeren en op een bewuste manier te shop­pen. Het gaat er vooral om deze sti­jlen te bli­jven appre­ciëren, maar met bewustz­i­jn en erken­ning voor waar ze van­daan komen.