Is het hoger onderwijs enkel voor strevers uit het aso?


Door

Archief

Kijk links van je, kijk rechts van je. Hoe komt het dat jouw aulaburen waarschijnlijk uit de middenklasse komen? Op zulke vragen rond sociale ongelijkheid proberen onderzoekers zoals Isis van Vandelannote een antwoord te vinden.

Oor­spronke­lijk gepub­liceerd op 14/10/2024 – 7:57 door Robin Chan­Joren StoxJoppe Frans

Dit artikel werdt oor­pronke­lijk gepub­liceerd op de oude Scham­per site. Toen deze uit gebruik werd genomen, wer­den alle artikels overgezet.

Hoe definieert u sociale ongelijkheid?

“Wan­neer het over studiekeuze gaat, betekent het begrip dat stu­den­ten uit een arbei­der­s­gezin sys­tem­a­tisch min­der aan­wezig zijn in het hoger onder­wi­js, ondanks dat ze dezelfde cog­ni­tieve capaciteit­en bezit­ten als stu­den­ten uit een hogere sociale klasse. Sociale ongelijkheid zorgt ervoor dat leer­lin­gen andere keuzes mak­en. Dat kan aan het sys­teem liggen: ze wor­den er bij­na met de zachte hand toe ged­won­gen. We zien ook zelf­s­e­lec­tie als een veruitwendig­ing van sociale ongelijkheid: jon­geren wor­den opgevoed met het idee dat hoger onder­wi­js ‘niet voor mensen zoals ons’ is. We zien dat zij vak­er prob­le­men ervaren doorheen het hoger onder­wi­js. Dit heeft invloed op hun slaagkansen en op de besliss­ing om hun stud­ies stop te zetten.”

Speelt het secundair onder­wi­js ook een rol in de keuze om naar het hoger te gaan?

“De keuze hangt sterk samen met de onder­wi­jsvorm waarin stu­den­ten zat­en tij­dens de derde graad. Dat is niet zo ver­rassend. Onze onder­wi­jsvor­men zijn geor­gan­iseerd bin­nen aparte scholen, zoals aso en bso. Als we kijken naar het onder­wi­js­land­schap in de VS of het VK, hebben wij een meer rigide opdel­ing. De schoolkeuze in het secundair onder­wi­js speelt bij ons een grotere rol in de studiekeuze lat­er. Dat komt net door die rigide opdel­ing, in com­bi­natie met een brede toe­gang tot het hoger onder­wi­js.”

“Verder zien we dat er heel wat achter die onder­wi­jsvor­men schuilt. Ze hebben ver­schil­lende struc­turen en cul­turen. De school­com­posi­tie en de sociale samen­stelling van de leer­lin­gen zor­gen voor ver­schillen. Mijn onder­zoek in de Vlaamse con­text toont aan dat die com­posi­tie de studiekeuze beïn­vloedt, ongeacht de eigen sociale achter­grond. School­com­posi­tie is echter ook vervlocht­en met de onder­wi­jsvorm van een school. Aso-scholen hebben eerder een hogere soci­aale­conomis­che sta­tus in vergelijk­ing met tso‑, kso- en bso-scholen. De oorza­ak ligt in het begin van het secundair onder­wi­js, waar we zien dat leer­lin­gen uit de arbei­der­sklasse en etnis­che min­der­he­den min­der kans hebben om naar het aso te gaan.”

“Er zijn ook school­cul­turen die samen­hangen met de onder­wi­jsvorm. We zien dat bso-scholen hoge futil­i­ty cul­tures hebben: een alge­meen zin­looshei­ds­gevoel bij leer­lin­gen. Ze hebben het idee dat het onder­wi­jssys­teem hen tegen­werkt, dat suc­ces geen optie is ongeacht hun inspan­nin­gen. Leer­lin­gen op aso-scholen hebben vak­er het gevoel dat zij wél de capaciteit­en bezit­ten om een bepaald doel te bereiken. Deze stu­den­ten zijn dan ook vak­er ingeschreven aan de uni­ver­siteit.”

“Een sys­teem waarin je op je twaalfde al een richt­ing kiest, is heel slecht voor sociale gelijkheid”

“Die mix van atti­tudes, indi­vidu­ele, sociale en school­fac­toren heeft dus een impact. Alles is ver­bon­den met de onder­wi­jsvorm die aange­bo­den wordt. Het is daarom heel frap­pant dat we secundair onder­wi­js en hoger onder­wi­js nog steeds gro­ten­deels behan­de­len als twee aparte sys­te­men.”

Hoe ver­houdt Vlaan­deren zich tegen­over andere lan­den op vlak van sociale gelijkheid in het onder­wi­js?

“Ons sys­teem, waarin je op je twaalfde al een richt­ing kiest, is heel slecht voor sociale gelijkheid. Aan de andere kant is ons hoger onder­wi­jssys­teem heel open. Van zodra je een diplo­ma van de mid­del­bare school hebt, kan je naar het hoger. Alleen zien we dat die zes jaar in het mid­del­baar leer­lin­gen ook socialis­eren voor de toekomst. Voor bso-stu­den­ten hoort hoger onder­wi­js daar dan vaak al niet meer bij; zij wor­den op die manier onof­fi­cieel uit­ges­loten. Dat iedereen de kans heeft om naar het hoger onder­wi­js te gaan, zorgt voor een heel brede instroom, maar ook voor een grote uit­stroom in het eerste jaar.”

Hoe kun­nen we sociale ongelijkheid in het hoger onder­wi­js tegen­gaan?

“Eerst en vooral is er een volledi­ge herteken­ing van het secundair onder­wi­js nodig. Waar wij als soci­olo­gen al heel vaak voor gepleit hebben, is om stu­den­ten pas op veer­tien jaar een richt­ing te lat­en kiezen. En ik weet dat dat onder­tussen tech­nisch gezien zo is, maar in de prak­tijk hebben we nog steeds aso- en bso-scholen. Er is een eenge­maak­te eerste graad, maar je weet ook welke school lat­er algemene oplei­din­gen zal aan­bieden. Dus dat onder­scheid is er gewoon nog alti­jd. Het idee van de brede eerste graad zoals die er nu is, werkt niet.”

“Het idee van de brede eerste graad zoals die er nu is, werkt niet”

“Hoe lat­er de keuze valt, hoe klein­er de invloed van je achter­grond is. Dus dan wordt het hopelijk eerder een keuze gemo­tiveerd vanu­it inter­ess­es en tal­en­ten dan één vanu­it sociale achter­grond. In het hoger onder­wi­js kan er ook veel wor­den gedaan. We zien dat stu­den­ten, zek­er vanu­it de arbei­der­sklasse, het moeil­ijk hebben zich aan te passen. Voor hen is dat een volledig nieuwe wereld. Ze zijn vaak de eersten die naar het hoger onder­wi­js gaan, en dus zijn rolmod­ellen daar belan­grijk. Die rolmod­ellen kun­nen bijvoor­beeld helpen door hun sociale netwerk proberen te ver­sterken.”

Kun­nen stu­den­ten­v­erenigin­gen ook helpen?

“Zek­er. Het moeil­ijk­ste zal zijn om leden uit de arbei­der­sklasse te vin­den en hen ook echt het gevoel te geven dat ze deel uit­mak­en van de stu­den­ten­v­erenig­ing. Het sociale netwerk is erg belan­grijk voor de inte­gratie in het hoger onder­wi­js. Het gevoel dat je hier thuishoort, is een bepal­ende fac­tor in het sla­gen van een stu­dent.”


Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *