Jij hebt lange haren, dus je bent een meisje


Door

Archief

Voor velen lijkt het alsof transgenders door een raadselachtige mist omsluierd zijn. Enkel wie zich een weg weet te banen door het labyrint van delicate terminologie, maakt kans om uit de metaforische grot te klauteren. We vroegen enkele experts om ons alvast een touwladder toe te werpen.

Oor­spronke­lijk gepub­liceerd op 26/02/2018 – 9:12 door Arthur Jacob­sKa­trien Van­den­broeck

Dit artikel werdt oor­pronke­lijk gepub­liceerd op de oude Scham­per site. Toen deze uit gebruik werd genomen, wer­den alle artikels overgezet.

Dus gin­gen we Sti­jn Van­heule uithoren. Hij is psy­cho­an­a­lyti­cus, en heeft bij enkele van zijn patiën­ten de tran­si­tie kun­nen vol­gen.

Onbe­ha­gen bij het eigen ges­lacht: waar komt het van­daan? Is het een herse­naan­doen­ing?

“Het is sowieso geen herse­naan­doen­ing. Eigen­lijk moet je het als vol­gt zien: iedereen wordt geboren met een bepaald lichaam en iedereen wordt geboren met sek­suele impulsen. Maar sek­suele impulsen in com­bi­natie met ons lichaam, dat loopt niet automa­tisch. Mensen moeten voor een stuk hun eigen lichamelijke impulsen inter­preteren en gaan zich zo, gelei­delijkaan, thuis voe­len in hun eigen lichaam. Zo biedt de cul­tu­ur in dat inter­pre­tatiepro­ces twee dom­i­nante patro­nen: een man­nelijke ver­houd­ing ten aanzien van sek­su­aliteit en lichaam, en een vrouwelijke ver­houd­ing ten aanzien van sek­su­aliteit en lichaam.”

Is dat enkel cul­tureel bepaald vol­gens u?

“Neen, neen. Deels is het zek­er ook biol­o­gisch, maar ik beschouw de mens graag, in het ver­lengde van Niet­zsche, als een ziek dier. We hebben een aanzet die men in de psy­cho­analyse de drift noemt, maar dit instinct regelt niet alles. Ik word als biol­o­gis­che man dus op een of andere manier aangezet tot de man­nelijke sek­su­aliteit, maar er bli­jft alti­jd een open ruimte, en het is net in deze open ruimte dat cul­tu­ur komt. We moeten cul­tu­ur dus gebruiken om met onze sek­suele drift om te gaan. En dan is het voor een stuk een zoekpro­ces: bij welke iden­titeit voel ik me thuis? Er is geen strik­te reden waarom de man­nelijke of de vrouwelijke iden­titeit net die iden­titeit is die mij past, die mij aanspreekt in het reg­uleren van mijn lichamelijke impulsen.”  

Over genderdysforie, ontwikkeling van geslacht en seksualiteit

Gen­derdys­fo.. What? Dys­forie: ‘een staat van onge­mak en algemene droefheid tegen­over het lev­en’. Gen­derdys­forie gaat over het onaan­ge­name gevoel in samen­hang met het eigen ges­lacht. Ligt dit aan de grond van transsek­su­aliteit? En wat met sek­su­aliteit een­maal we de sprong hebben gemaakt? We vroe­gen het aan Els Elaute, sek­suoloog gebon­den aan het UZ. 

Lei­dt het ervaren van een ver­schil tussen je gen­deri­den­titeit en je biol­o­gis­che ges­lacht tot psy­chol­o­gis­che prob­le­men?

“Ja en neen. Bij ver­schil­lende per­so­n­en kan de lij­dens­druk door het niet overeen­stem­men van je gen­deri­den­titeit met de realiteit van je lichaam voor heel uiteen­lopende psy­chis­che gevol­gen zor­gen. Je per­soon­lijke ontwik­kel­ing kan immers gehin­derd wor­den door het gevoel ‘anders’ te zijn en door de angstige gedacht­en over hoe anderen op dit gevoel zouden rea­geren. Het is niet alleen de aan­wezigheid van de ver­keerde gen­i­tal­iën die zorgt voor lij­den. Mensen iden­ti­fi­ceren zich niet louter met een gen­der omwille van een penis of een vul­va, dus ook de verwachtin­gen die maatschap­pelijk vasthangen aan een bepaalde gen­der­rol, kun­nen psy­chol­o­gis­che impact hebben. Transper­so­n­en ondervin­den dik­wi­jls dat de maatschap­pelijk verwachte manier van gen­der beleven, de gen­der­ex­pressie, niet aansluit bij de eigen iden­titeit. Eens het lichaam beter past bij de gen­deri­den­titeit en men in de cor­recte gen­der­rol erk­end wordt, heeft dit grote effecten op het psy­chisch welz­i­jn en de lev­en­skwaliteit. Bij de transper­so­n­en die zich aan­melden bij een gen­derteam, zien we bij één op twee klacht­en op vlak van stem­ming meestal depres­siviteit. Bij één op drie zijn de depressieve gevoe­lens zo sterk dat ze zor­gen voor zelf­mo­ordgedacht­en of zelf­dod­ings­plan­nen. Als we verder kijken dan deze ene momen­top­name, blijkt zelfs dat 70 pro­cent van hen ooit zelf­mo­ordgedacht­en heeft gehad.”

“Transper­so­n­en ondervin­den dik­wi­jls dat de maatschap­pelijk verwachte manier van gen­der beleven, de gen­der­ex­pressie, niet aansluit bij de eigen iden­titeit”

Zijn kinderen te jong om hun gen­deri­den­titeit aan te voe­len?

De manier waarop kinderen naar gen­der kijken ver­schilt erg van de vol­wassen ervar­ing daar­van. Zo benoemt een kind van drie à vier jaar het ges­lacht aan de hand van uiter­lijke ken­merken. De redener­ing is bijvoor­beeld: ‘Jij hebt lange haren, dus je bent een meis­je’. Pas vanaf de leefti­jd van vijf à zeven jaar leert een kind dat ges­lacht eigen­lijk los staat van deze opper­vlakkige teke­nen en leert men ook gen­i­tale infor­matie mee in reken­ing te bren­gen. Dat betekent echter niet dat soms erg jonge kinderen uit­sprak­en kun­nen doen over het niet passend zijn van hun lichaam. Ze zeggen bijvoor­beeld dat ‘die piemel wel nog zal aan­groeien’. Een kind kan dus ook erg over­tu­igd stellen een meis­je te zijn, ter­wi­jl het bij de geboorte het man­nelijke ges­lacht is toegewezen. Onder­zoek toont ons dat het inzetten van de puber­taire ontwik­kel­ing een erg belan­grijk kan­telpunt kan zijn: een deel van deze kinderen ontwikkelt zich inder­daad verder in de jongvol­wassen­heid als transper­soon, bij anderen blijkt het toch eerder te gaan om een holebi-iden­titeit, eerder dan over zoge­naamde gen­derdys­forie. Om deze rede­nen hanteert de trans­gen­der­zorg bij deze groep kinderen een beleid van ‘watch­ful wait­ing’, waar­bij vanaf een bepaald sta­di­um in de puber­taire ontwik­kel­ing puberteit­srem­mers kun­nen wor­den over­wogen.

“Ook erg jonge kinderen kun­nen soms uit­sprak­en doen over het niet passend zijn van hun lichaam”

Is er een link tussen gen­deri­den­titeit en sek­suele oriën­tatie?

“De twee begrip­pen moeten duidelijk onder­schei­den wor­den: het con­cept gen­deri­den­titeit ver­wi­jst naar het zich man, vrouw of nog anders voe­len. Niet iedereen voelt zich thuis in het hok­je man of vrouw, som­mi­gen posi­tioneren zich ergens tussen man en vrouw in, of voe­len zich net geen van bei­den. Dit begrip hanteren houdt uit­er­aard nog geen plei­dooi in voor ‘gen­derneu­traliteit’ in de beteke­nis van het oph­ef­fen van de cat­e­gorieën man en vrouw. Sek­suele oriën­tatie ver­wi­jst daar­ente­gen naar dege­nen tot wie je je aangetrokken voelt. Zoals je merkt, zijn het inder­daad ver­schil­lende zak­en die gro­ten­deels los staan van elka­ar. Trans­vrouwen – zij die bij de geboorte het man­nelijke ges­lacht wer­den toegewezen, maar zich vrouw voe­len – kun­nen dus zow­el gericht zijn naar man­nen, vrouwen, alle­bei of anders. Het­zelfde geldt uit­er­aard voor trans­man­nen. Net als bij cis­gen­ders (niet-trans­gen­ders) kun­nen alle mogelijke relatievor­men ontstaan. Trans zijn voor­spelt dus op geen enkele manier je sek­suele oriën­tatie en part­nerkeuze. De vraag die veel transper­so­n­en nog kri­j­gen bij hun out­ing (‘Ben je dan homo?’) is dus eigen­lijk onterecht: iemands sek­suele oriën­tatie veran­dert niet door een tran­si­tie. Door de zoek­tocht naar zichzelf ont­dekken som­mi­gen wel welke part­ner het best bij hen past.”

“Iemands sek­suele oriën­tatie veran­dert niet door een tran­si­tie”

Over chirurgische ingrepen en outing

Petra de Sut­ter is pro­fes­sor gynae­colo­gie aan de UGent, fer­til­iteit­sex­perte en eerste trans­vrouw in de Senaat; zij vertelde ons over veran­der­ing en rolmod­ellen. 

Hebben ges­lacht­sop­er­aties noodza­ke­lijk­er­wi­js onvrucht­baarheid tot gevolg? 

“Ja en neen. Tegen­wo­ordig vriezen we zaad­cellen en eicellen in voor dergelijke oper­aties. Daar­door bli­jft de mogelijkheid om genetisch eigen kinderen te kri­j­gen bewaard. Uit­er­aard hangt een en ander af van de toekom­stige part­ner. Maar de kans op een spon­tane zwanger­schap na het ver­wi­jderen van de baar­moed­er en de eier­stokken, of het ver­wekken ervan na ver­wi­jder­ing van de teel­ballen, is inder­daad nul.”

Trans­gen­ders zijn onvol­doende verte­gen­wo­ordigd aan de top van bedri­jven, in de poli­tiek, in de muziek­w­ereld … Er zijn weinig rolmod­ellen. Ont­breekt het hier­door vele mensen aan de moed om zich te out­en? 

Dat denk ik wel. Had ik de stap naar de poli­tiek niet gezet, dan zou ik nu ook niet pub­liek out zijn. Ik wou maar één ding: een onzicht­baar lev­en als vrouw. Maar mensen hebben nood aan voor­beelden, dat merk ik uit de reac­ties die ik haast dagelijks kri­jg. Ze willen boven­di­en posi­tieve voor­beelden, van mensen die het gemaakt hebben, niet van hen die in de mis­erie wegzinken, gedis­crim­i­neerd wor­den of gemar­gin­aliseerd ger­ak­en. Helaas zijn die laat­sten tal­rijk­er dan de eersten. Dus ja, we hebben inder­daad meer posi­tieve rolmod­ellen nodig.

“Ik wilde maar één ding: onzicht­baar lev­en als vrouw”

Onbe­twist­baar is in elk geval dat trans­gen­ders met heel wat uitdagin­gen gecon­fron­teerd wor­den. De weg naar het wel­be­ha­gen ligt beza­aid met hin­dernissen. Het mag duidelijk zijn: je hebt spreek­wo­ordelijke ballen aan je lijf nodig om trans­gen­der te zijn. 


Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *