Opinie: UGent in bed met Bayer-Monsanto: enkele bedenkingen


Door

Archief

Dit opiniestuk werd ingezonden door David Sebrechts en Midas Van Dorpe. Beiden zijn lid van Comac.

Oor­spronke­lijk gepub­liceerd op 22/11/2018 – 15:41 door

Dit artikel werdt oor­pronke­lijk gepub­liceerd op de oude Scham­per site. Toen deze uit gebruik werd genomen, wer­den alle artikels overgezet.

Vlnr. rec­tor Anne De Paepe met Head Crop Sci­ence Bay­er Carsten Dauters en prof. Marc Van Meir­venne decaan fac­ul­teit Bio inge­nieur­sweten­schap­pen

“Om col­lec­tief aan baan­brek­end en prak­tijkgericht land­bouwon­der­zoek te doen.” Zo stelt de Uni­ver­siteit Gent zijn samen­werk­ing met Bay­er-Mon­san­to voor aan de wereld. Bay­er-Mon­san­to financiert met een gift van “enkele tien­duizen­den euro’s”. Klinkt mooi, ware het niet dat de Duits-Amerikaanse multi­na­tion­al om de haverk­lap in opspraak komt voor mis­bruik van weten­schap­pelijk onder­zoek, sociale uit­buit­ing, milieu­veron­treinig­ing, schaden van de volks­ge­zond­heid, intim­i­datieprak­tijken en poli­tieke beïn­vloed­ing. Een debat over ethiek aan de uni­ver­siteit dringt zich op.[1]

In 2016 maak­te Marc van Meir­venne, decaan van de fac­ul­teit bio-inge­nieur­sweten­schap­pen, bek­end dat de UGent met Bay­er-Mon­san­to in zee ging. Dit in de vorm van een leer­stoel: een samen­werk­ingsver­band tussen de uni­ver­siteit en de agro- en far­mareus waarin het bedri­jf onder­zoeksvra­gen naar bio­di­ver­siteit en ecol­o­gis­che land­bouw spon­sort, die dan door de uni­ver­siteit verder uit­gew­erkt wor­den. Bay­er-Mon­san­to maakt er geen geheim van dat ze de ver­wor­ven ken­nis en tech­nieken niet te willen inzetten voor het open­baar goed maar voor privé-win­st­be­jag. Daar­door zijn we scep­tisch wan­neer UGent-pro­fes­soren de naam van onze uni­ver­siteit inzetten in de media om voor Bay­er-Mon­san­to de kas­tan­jes uit het vuur te halen. We zien prob­le­men op drie niveaus: Bayer-Monsanto’s agressieve onder­w­er­p­ing van kleine boeren en natu­ur, haar win­st­gevende pro­motie van de “waarschi­jn­lijk kankerver­wekkende” onkruid­verdel­ger Roundup®[2] en haar cynis­che onder­mi­jn­ing van democ­ra­tis­che en weten­schap­pelijke appa­rat­en.  

De vermarkting van de aarde

Bay­er-Mon­san­to, dat tot voor kort als twee aparte onderne­min­gen door het lev­en ging, voert een zeer harde poli­tiek jegens boeren wereld­wi­jd. Mon­san­to steekt veel tijd en geld in het bescher­men van haar intel­lectuele eigen­dom en springt hier veel rad­i­caler mee om dan gewoon is. Mon­san­to heeft niet alleen het patent op de zaden die het verkoopt, maar ook op de genetis­che iden­titeit ervan. Boeren die hun zaai­goed gebruiken moeten zich ertoe verbinden elke zaad­par­tij maar voor één gen­er­atie te gebruiken en de vrucht­en te verkopen of te verni­eti­gen; her­planten ze de zaden die bij de nieuwe gen­er­atie vrijkomen, lopen ze het risi­co aangepakt te wor­den door het leg­ert­je inspecteurs en advo­cat­en dat Mon­san­to hier­voor achter de hand houdt. Ook wie dit niet doet, kan door de ‘genen­poli­tie’ lastiggevallen wor­den: schuldig of niet, een recht­sza­ak win­nen tegen Mon­san­to kan de gewone ster­veling niet.[3]

In het glob­ale zuiden neemt deze stri­jd schrik­barende pro­por­ties aan. Door wereld­wi­jd bedri­jven op te kopen heeft Mon­san­to in vele gebieden een qua­si-monop­o­lie bereikt op de zaad­markt. Zo beschikt het bedri­jf over de zaden van de volledi­ge katoen­pro­duc­tie van India, een land met meer dan een mil­jard inwon­ers.[4] De boeren zien zich ged­won­gen hun zaai­goed bij hen te kopen tegen zwaar opge­blazen pri­jzen, waar­bij men ook nog de ver­plichte aankoop van her­bi- en pes­ti­ci­den moet reke­nen. De meeste van Monsanto’s genetisch gema­nip­uleerde zaden kun­nen uit­slui­tend met Roundup® behan­deld wor­den, en niet met goed­kopere alter­natieven.[5] Wie stelt zich geen vra­gen bij het feit dat jaar­lijks meer dan 15.000 Indi­ase katoen­boeren zelf­mo­ord ple­gen, opgezadeld met toren­hoge schulden en slabakkende pro­duc­tiviteit,[6] ter­wi­jl de win­sten van Mon­san­to India tussen 2010 en 2017 ste­gen van $7,5 miljoen naar $20 miljoen?[7] Aan­deel­houd­ers dwin­gen hun pri­vaat profi­jt af, ten koste van de lev­ensvoor­waar­den van miljoe­nen boeren.

Roundup®: heimelijke doder?

Vlnr. Head Crop Sci­ence Bay­er Benelux Carsten Dauters en prof. Marc Van Meir­venne decaan fac­ul­teit Bio inge­nieur­sweten­schap­pen

Ten tweede zijn naast de verkoop­strate­gie ook de pro­ducten van Bay­er-Mon­san­to zelf niet onbe­spro­ken. Roundup®, de meest gebruik­te onkruid­verdel­ger ter wereld en een noodza­ke­lijk sup­ple­ment bij Bayer-Monsanto’s genetisch gema­nip­uleerd zaai­goed, haalt regel­matig het wereld­nieuws door weten­schap­pers die aan de alarm­bel trekken. De Canadese weten­schap­per Deb­o­rah Kur­rasch merk­te op dat er maar zeer weinig stud­ies gepub­liceerd zijn omtrent de werk­ing van gly­fos­aat, het actieve bestand­deel in Roundup®.[8] Het is nochtans zodanig wijd­ver­spreid dat men maar met moeite voed­sel kan vin­den zon­der gly­fos­aat in.[9] Weten­schap­pers observeer­den dat het insectenbe­stand van natu­urperce­len behan­deld met Roundup® schrik­barend achteruit ging.[10] Dat kan ver­strekkende gevol­gen hebben voor de bio­di­ver­siteit op aarde, wat zich van­daag al uit in wat con­ser­vatiebi­oloog Benoit Fontaine  “cat­a­stro­faal” instor­tende insecten- en vogel­ci­jfers noemt: in de laat­ste veer­tig jaar verd­we­nen op het Europese plat­te­land 50% van de vogel- en meer dan 75% van de insecten­pop­u­laties.[11]

Anderen benadrukken dat Roundup® uit meer bestaat dan gly­fos­aat: ook de “inerte” bestand­de­len, die maar zelden onder­zocht wor­den in onder­zoeken die exclusief focussen op gly­fos­aat, zouden een gezond­hei­d­srisi­co kun­nen vor­men. Weten­schap­pers onder­strepen dat een direct ver­band tussen Roundup® en ziek­tes niet ges­taafd kan wor­den en dat het veeleer gaat om fac­toren die ziekterisico’s ver­sterken.[12] Desal­ni­et­temin lijkt meer voorzichtigheid wel gebo­den als het om voed­sel gaat dat we dagelijks op mon­di­ale schaal con­sumeren.

Bayer-Monsanto versus democratie en verantwoording

Ten slotte stellen we ons vra­gen bij de ver­houd­ing tussen Bay­er-Mon­san­to en de poli­tieke appa­rat­en die er het alge­meen belang tegen­over dienen te stellen. De draaideur­poli­tiek die Bay­er-Mon­san­to bestu­ur­ders in open­bare posi­ties bin­nensmokkelt, en vice ver­sa, onder­mi­jnt de geloofwaardigheid van bei­de insti­tuten. Van­i­ty Fair pub­liceerde een wasli­jst van fig­uren die heen en weer sprin­gen, gaande van juris­ten tot een rechter in het Amerikaans Fed­er­aal Hoog­gerecht­shof en min­is­ter van defen­sie Don­ald Rums­feld.[13] Als de grens tussen over­heid en busi­ness ver­vaagt, bij wie ligt dan de ver­ant­wo­ordelijkheid om te garan­deren dat Bayer-Monsanto’s pro­ducten veilig zijn? Voor Mon­san­to is het duidelijk: “Mon­san­to should not have to vouch­safe the safe­ty of biotech food […] our inter­est is in sell­ing as much of it as pos­si­ble. Assur­ing its safe­ty is the F.D.A.’s job.”[14] Voor de Food and Drug Admin­is­tra­tion, het orgaan dat in de VS een oog­je in het zeil houdt, bestaat er even weinig twi­jfel: “Ulti­mate­ly, it is the food pro­duc­er who is respon­si­ble for assur­ing safe­ty”.[15] Op wie moet de con­sument dan nog reke­nen?

“[Mon­san­to] had the data first, then they manip­u­lat­ed how they were going to look at that data, to come up with the con­clu­sion they want­ed” Ger­son H. Smoger, Physi­cians for Human Rights[16]

Ook de weten­schap­pelijke gemeen­schap lijkt last te ondervin­den van de lange arm van Bay­er-Mon­san­to. Een onder­zoek­er die in het open­baar Monsanto’s genetisch gema­nip­uleerde organ­is­men (GMO’s) bekri­tiseerde, werd op staande voet ontsla­gen.[17] Weten­schap­pers van Health Cana­da, het departe­ment ver­ant­wo­ordelijk voor de open­bare gezond­heid, werd een aan­bod van 1 à 2 miljoen dol­lar gedaan eens bleek dat ze van plan waren Monsanto’s koe­hor­moon te ver­bieden wegens schadelijk voor de mens. Lat­er berichtte dok­ter Mar­garet Hay­don dat kri­tisch onder­zoek naar de data die het bedri­jf zelf aan­bood gestolen werd of gewoon verd­ween.[18] In de VS en Frankrijk schrapte de multi­na­tion­al pas na een pro­ces het label “biol­o­gisch afbreek­baar”, dat voorheen op elke con­tain­er Roundup® stond. Daar­bij moet je maar eens proberen op het inter­net kri­tis­che info over Bay­er-Mon­san­to te vin­den: keer op keer is de eerste aange­bo­den link een reclame­bood­schap die door de multi­na­tion­al bij Google gekocht is. In plaats van in dialoog te gaan, probeert het bedri­jf kri­tiek sys­tem­a­tisch te ver­doeze­len.

Wan­neer UGent- pro­fes­soren als Pieter Spanoghe en Dirk Inzé op basis van twi­jfelachtige argu­menten Bay­er-Mon­san­to bij warm en koud verdedi­gen, kun­nen we niet anders dan par­al­lellen zien met hoe Mon­san­to al jaren weten­schap­pers van over de hele wereld voor haar kar spant, ten koste van het vrij en weten­schap­pelijk onder­zoek. Wat moet men anders mak­en van een uit­spraak van pro­fes­sor Inzé dat “[G]lyfosaat op zichzelf onschuldig [is]. In grote hoeveel­he­den is het tox­isch, maar als je twintig liter water drinkt, ga je ook dood”.[19]

Transparantie en ethiek

Dat onze uni­ver­siteit in zee gaat met een bedri­jf als Bay­er-Mon­san­to, doet dus veel vra­gen rijzen. Helaas bli­jven die vra­gen onbeant­wo­ord. De stu­den­ten­verte­gen­wo­ordi­gers van de fac­ul­teit bio-inge­nieurs of de vak­bond van de UGent beschikken niet over de doc­u­menten die de details van deze samen­werk­ing bevat­ten. De waas van geheimzin­nigheid waarin deze affaire gehuld is, maakt de roep naar meer transparantie en ethiek aan de uni­ver­siteit alleen maar prangen­der. Niets min­der dan de integriteit van de UGent staat op het spel. De uit­spraak van rec­tor Van­de­walle dat hij “enige belei­dsvri­jheid” wil vri­jwaren van “extra regels of adviezen” zoals een door­tas­tende ethis­che com­missie, stemt in dat opzicht niet opti­mistisch.


Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *