Schijndemocratie aan de UGent?

Het nieuwe kiessys­teem staat beschreven op de web­site van UGent Kiest, maar voor uw gemak leggen we het graag nog eens uit. Hieron­der ziet u een schema­tis­che voorstelling van hoe de verkiezin­gen dit jaar voor het eerst zullen ver­lopen. Nor­maal zijn er meerdere sce­nar­i­o’s, maar deze zijn irrel­e­vant aangezien enkel onze huidi­ge heersers Rik van de Walle en Mieke Van Her­reweghe zich kan­di­daat stelden.

Omdat er maar één duo is, zullen er max­i­maal twee stem­ron­des zijn. In de eerste ronde moet het duo in drie van de vier stem­groepen een meerder­heid behalen. Eén van die drie stem­groepen is het Zelf­s­tandig Acad­emisch Per­son­eel (ZAP), dat zijn de prof­fen. Als dat niet lukt, vol­staat in de tweede ronde een meerder­heid in twee van de vier groepen, inclusief het onver­mi­jdelijke ZAP, en een gemid­deld stem­men­per­cent­age van 50% over alle groepen heen. Als ook dat niet lukt, moet de Raad van Bestu­ur de pro­ce­dure her­starten.

De procedure

Wat in de boven­staande pro­ce­dure opvalt, is de doorslaggevende rol van het ZAP. Een rol die hun ‘col­le­ga’s’ in het Assis­terend Acad­emisch Per­son­eel (AAP, de assis­ten­ten) en het Admin­is­tratief en Tech­nisch Per­son­eel (ATP, het overige per­son­eel aan de UGent) niet kri­j­gen. Dat is niet nieuw: ook in de oude pro­ce­dure wer­den gewicht­en toegek­end aan de stem van iedere groep. Stem­men van het ZAP telden mee voor 67%, die van het AAP en het ATP voor elk 8,5%. Maar ook stu­den­ten hebben stem­recht, hun stem telde vroeger voor 16% mee. Om een verkiez­ing te win­nen, vol­stond een gewone meerder­heid (50%), nadat de tweed­erde­meerder­heid al enkele jaren gele­den was geschrapt. In the­o­rie kon een duo dus een verkiez­ing win­nen met stem­men die enkel van het ZAP kwa­men. Dat gebeurde natu­urlijk nooit. Want als je vijf pro­fes­soren in een ruimte zet, komen er zes menin­gen uit. Dat oude sys­teem werd in 2019 door de Raad van Bestu­ur van de UGent ver­van­gen door het huidi­ge.

Als je vijf pro­fes­soren in een ruimte zet, komen er zes menin­gen uit

In andere uni­ver­siteit­en gaat het er overi­gens niet veel democ­ra­tis­ch­er aan toe. Zo hebben de Leu­vense stu­den­ten slechts 10% van de stem­men, ter­wi­jl de prof­fen over 70% beschikken. Om toch nog een impact te hebben, probeert de Leu­vense stu­den­tenkoe­pel een soort Amerikaans kiessys­teem te hanteren, waar­bij stu­den­ten kies­per­so­n­en aan­duiden die de effec­tieve stem­men uit­bren­gen. Hier­door kan een eens­gezind uit­ge­brachte stu­den­ten­stem toch wel een ver­schillen mak­en, wan­neer de prof­fen verdeeld zijn.

Logica is niet per se logisch

Op het eerste gezicht lijkt de beslis­sende rol van de prof­fen wel logisch, want de gemid­delde acad­emis­che car­rière van een prof is uitein­delijk heel wat langer dan de 5,1 jaar die stu­den­ten door­gaans aan onze alma mater door­bren­gen. Behalve als je Vlaams min­is­ter van Onder­wi­js bent, natu­urlijk. Dat het andere per­ma­nente UGent-per­son­eel (de groepen AAP en ATP) een veel kleinere invloed hebben op het resul­taat dan de prof­fen, is dan weer min­der logisch. 

Het ZAP is dus met afs­tand de kle­in­ste groep, maar heeft veruit het meeste zeggen­schap

Aangezien het kiessys­teem duidelijk meer waarde hecht aan de stem van ZAP dan van een­der welke groep, zou je ook verwacht­en dat de ZAP’ers ook numeriek een zek­er over­wicht hebben. Dat blijkt niet het geval: van de 51.730 stemgerechtig­den zijn er slechts 1381 pro­fes­soren. Dat is goed voor – naar boven afgerond – 2,7% van het totale kiespub­liek. In dat kiespub­liek zijn stu­den­ten over­duidelijk de groot­ste groep (42.363), gevol­gd door het AAP (5028) en het ATP (2958). Het ZAP is dus met afs­tand de kle­in­ste groep, maar kri­jgt wel het meeste zeggen­schap in de rec­torverkiezin­gen.

Eerlijk duurt het langst

Sas van Rou­veroij, voorzit­ter van de Raad van Bestu­ur (RvB), klinkt alleszins posi­tief over de nieuwe kiespro­ce­dure: “De nieuwe pro­ce­dure is niet alleen tech­nisch, maar vooral ook inhoudelijk veel beter aangezien ze een stuk recht­vaardi­ger is. Het wegen van de stem­men, zek­er met zulke over­don­derende ver­schillen, is niet te ver­ant­wo­or­den.” Van Rou­veroij vin­dt dat de kloof tussen prof­fen en de rest wel ste­vig verkleind is: “Er zijn geen gewicht­en meer, waar­door de groot­ste impact op de indel­ing in kies­groepen is weggevallen. Het enige onder­scheid tussen de kies­groepen, is dat een rec­toraal team, dat per defin­i­tie uit de kies­groep van de pro­fes­soren komt, niet verkozen kan wor­den wan­neer het in de eigen kies­groep geen meerder­heid heeft.” De voorzit­ter vult aan: “De uni­ver­siteit wordt gemaakt tot wat ze is door alle leden van die gemeen­schap.”

“De nieuwe pro­ce­dure is niet alleen tech­nisch maar vooral ook inhoudelijk veel recht­vaardi­ger” – Voorzit­ter RvB

Het valt moeil­ijk te beci­jfer­en of de nieuwe meth­ode het stemgewicht effec­tief ‘recht­vaardi­ger’ verdeelt. Maar door­dat het ZAP vetorecht heeft, bli­jft hun rol de fac­to dezelfde. Ze kun­nen, net als vroeger, niet zelf bepalen wie rec­tor wordt maar wel eigen­handig beslis­sen wie het zek­er niét wordt. Iedere groep, behalve het ZAP, kan in principe volledig buiten­spel wor­den gezet. Na deze verkiez­ing zal uit de Raad van Bestu­ur moeten blijken of de pro­ce­dure voor ver­be­ter­ing vat­baar is. “The proof of the pud­ding is in the eat­ing”, besluit van Rou­veroij.