“We zijn allemaal kinderen van onze tijd”

De depressie‑, burn-out- en zelf­mo­ord­ci­jfers zijn globaal gezien erg hoog in Bel­gië, maar ook bij stu­den­ten. Wat zijn hier vol­gens u de oorza­k­en van?

Die prob­le­men speelden vóór coro­na ook al mee, maar man­i­festeren zich duidelijk­er in een peri­ode van cri­sis. Ik denk dat er vroeger een ten­dens bestond om te denken ‘die stu­den­ten zit­ten in de makke­lijk­ste peri­ode van heel hun lev­en’. Maar dan maakt men abstrac­tie van het gegeven dat het toch geen evi­dente over­stap is. Plots ben je op jezelf aangewezen en moet je zelf je weg zoeken in een anon­ieme wereld. Van­daag wordt dat aangescherpt, zek­er wan­neer er maar weinig ruimte is voor con­tact­mo­menten. Die momenten zijn cru­ci­aal om je volledig te kun­nen onder­dom­pe­len in die nieuwe omgev­ing. Ik begri­jp ten volle, los van coro­na, dat die over­gang wel wat ang­sten met zich mee­brengt. Stu­den­ten hebben miss­chien meer vri­jheid dan ervoor, maar hebben ook meer ver­ant­wo­ordelijkhe­den dan vroeger. Dat maakt dus dat ik goed kan begri­jpen dat som­mi­gen écht wel zoek­ende zijn.

 

“Soms doe je mensen ook gewoon een plezi­er door te zeggen: ‘neen, je moet eerst uw bach­e­lor hebben afgew­erkt, voor­dat je aan uw mas­ter mag begin­nen’ ”

 

Vóór coro­na waren de zelf­mo­ord- en depressieci­jfers ook al aan het sti­j­gen. De rec­tor van de UGent heeft toen aan de alarm­bel getrokken. Hoe komt het dan dat die cijfers wel sti­j­gen doorheen de tijd?

We zijn alle­maal kinderen van onze tijd. De cijfers met betrekking tot zelf­mo­or­den hebben we al lang. Over het fun­da­mentele onder­zoek naar de oorza­k­en hier­van en het alge­meen welz­i­jn van de Vlaamse stu­den­ten is er over heel Vlaan­deren nog geen onder­zoek ver­richt. Daar­voor hebben wij nu in samen­werk­ing met de VVS de eerste stap­pen gezet. We hebben in tussen­ti­jd ook geschakeld richt­ing de stu­den­ten­voorzienin­gen (stu­vo’s) om ervoor te zor­gen dat die meer mid­de­len zouden kri­j­gen, zo hebben we tien miljoen euro extra voorzien (hierover wordt beslist in de Sociale Raad die voor 50% uit stu­den­ten bestaat, red.). We mogen niet zomaar zeggen tegen de uni­ver­siteit­en of andere hogeron­der­wi­jsin­stellin­gen: ‘Kijk, hier zijn extra mid­de­len en doe ermee wat je wilt’. De stu­den­ten moeten mee aan het stu­ur zit­ten. Bij de stuvo’s is dat zo.
 

Zou het flex­i­bele sys­teem van ‘vakken meen­e­men’ een oorza­ak kun­nen zijn voor het gegeven dat de druk bij de stu­den­ten sti­jgt?

Ik denk inder­daad dat de slinger te ver is doorges­la­gen. De uit­zon­derin­gen zijn de norm gewor­den. Het klassieke studi­etra­ject is totaal onderges­neeuwd ger­aakt. Je ziet ook dat de optie om vakken mee te nemen ervoor zorgt dat er stu­den­ten zijn die geen bal­ans weten te vin­den tussen vri­jheid en ver­ant­wo­ordelijkheid. Soms doe je mensen ook gewoon een plezi­er door te zeggen: “Neen, je moet eerst uw bach­e­lor hebben afgew­erkt, voor­dat je aan uw mas­ter mag begin­nen.”
 

Hoe was dat bij uzelf, want u heeft zelf negen jaar aan de UGent ges­tudeerd?

Neen, dat maakt men ervan. Ik heb negen jaar ges­tudeerd, maar heb ook hogeschool gedaan. Bij mij is het inder­daad zo dat ik veel sneller mijn diplo­ma had gehaald mocht ik niet die vri­jheid gekre­gen hebben. Ik hoefde geen enkele ver­ant­wo­ord­ing af te leggen. Maar als het moment dan kwam dat ik moest begin­nen met stud­eren, dan dacht ik: ‘die exa­m­ens uit­stellen, waarom niet?’ Op een bepaald moment kwam ik in de prob­le­men met mijn leerkredi­et en besliste ik om me te focussen op mijn stud­ies. Dat ging wel, maar door die gele­gen­heid te creëren heeft men mij daar geen plezi­er mee gedaan. En ook de samen­lev­ing niet, want uitein­delijk heb ik veel geld gekost.

 

“Coro­na wordt zo een catch-all excu­us om uitein­delijk de exa­m­ens en het afw­erken van die vakken voor zich uit te duwen”

 

Er zijn veel stu­den­ten die nu werken om de eind­jes aan elka­ar te knopen en hun stud­ies te betal­en. Die zijn door de coro­nacri­sis bij­na alle­maal hun job kwi­jt. Wat gaat u doen om hen te onder­s­te­unen?

Dat vind ik ver­schrikke­lijk. Het is ook daarom dat we die extra mid­de­len aan de stuvo’s hebben toegek­end. Tien miljoen euro extra, net om die gevallen te kun­nen onder­s­te­unen. Diege­nen die geheel terug­vallen op niets, zit­ten vee­lal in de hore­ca. Die jon­geren zijn heel flex­i­bel maar wor­den nu volledig aan hun lot overge­lat­en. Het klopt dat voor zulke mensen niet iets bestaat als tech­nis­che werk­loosheid. Zij vallen op de open­bare onder­stand terug.

 

Waarom wordt dat geld nu pas vri­jge­maakt, in plaats van bij de eerste lock­down? Toen waren er erg weinig mid­de­len voorhan­den voor stu­den­ten die hun job kwi­jt waren.

Ik denk dat we bij de eerste lock­down al heel snel ander­half miljoen euro voor de stuvo’s voorzien hebben. Daar­bij had­den we ook de afspraak met de VLIR (Vlaamse Interuni­ver­si­taire Raad, red.) en de VLHORA (Vlaamse Hogesc­holen­raad, red.) om de noodli­j­dende stu­den­ten te helpen en dan vooral ook diege­nen die een kothu­ur dien­den te betal­en, maar geen inkom­sten meer had­den. Toen hebben wij ook onmid­del­lijk gezegd dat we daar een soort voorschotrol in kon­den vervullen om de erg­ste noden te ver­helpen.

 

Waarom is er geen alge­meen, cen­traal beleid wat betre­ft het men­taal welz­i­jn bij stu­den­ten?

We hebben geschakeld en het SIHO (Ste­un­punt Inclusief Hoger Onder­wi­js, red.) in het lev­en geroepen. Dat willen we gebruiken als cen­trale uit­vals­ba­sis, als regis­seur voor een Vlaan­deren­breed beleid rond het men­tale welz­i­jn van stu­den­ten. Zo hebben we gezorgd voor een tijdelijke ver­sterk­ing van de mid­de­len voor het sys­teem met de zes laag­drem­pel­lige antennes, een soort verbind­ing­sof­ficiers. Het is de bedoel­ing dat we over de net­ten en asso­ci­aties heen, per stu­den­ten­stad, een antenne hebben die ten min­ste een doorver­wi­js­func­tie heeft. Zodoende dat de stu­den­ten écht weten waar ze terechtkun­nen met hun prob­le­men. Tot slot willen we een cen­traal online plat­form op poten zetten waar­bij we infor­matie ontwikke­len voor stu­den­ten­welz­i­jn. 

 

Watwat.be geeft al een overzicht van infor­matie over jon­geren- en stu­den­ten­welz­i­jn. 

Je hebt ook nog AWEL, JAC en meer, maar je ziet dat dat een kluwen is. Ik denk dat er daarom nog zo’n plat­form nodig is. Als doorver­wi­jz­ing, denk ik, zit Watwat.be pri­ma, maar je hebt op dit moment een ver­snip­per­ing van ver­schil­lende ini­ti­atieven, waar­van velen nog onbek­end zijn. Ik denk dat het nodig is om die kracht­en te bun­de­len op één plat­form en dan kan je nog alti­jd doorver­wi­jzen. Een dig­i­taal plat­form en een aanspreekpunt per stu­den­ten­stad met betrekking tot het men­taal welz­i­jn.

 

Zou u het JAC en Awel willen cen­tralis­eren tot één  ini­ti­atief?

Nee, dat bedoel ik niet. Dat wil ik ook niet. Ik wil wel dat er vanaf één plat­form kan wor­den doorver­wezen naar hen. Dat je dus in de front-office een loket hebt en dat van daaruit kan wor­den doorver­wezen naar die ver­schil­lende gespe­cialiseerde andere organ­isaties. Want die bestaande organ­isaties hebben wel alle­maal een beet­je een eigen oog­punt en een eigen spec­i­fieke spe­cial­isatie.

 

 

In de aan­loop naar de eerste coro­na-exa­m­ens in juli is de beweg­ing #Gee­fOn­sEen­Stem ontstaan. Die hebben een peti­tie en ‘mail bombing’-actie tegen het Vlaams Par­lement opgezet. De peti­tie werd meer dan 24.000 keren ondertek­end. 

Dat was goed georkestreerd. Ik werk met vaste organ­isaties, namelijk VVS, de VLIR en de VLHORA. Dat zijn mijn eerste gesprekspart­ners. (N‑VA was de enige par­tij uit het Vlaams Par­lement die niet heeft samengezeten met #Gee­fOn­sEen­Stem, red.). Toch was ik het niet eens met elk punt van kri­tiek. In al mijn ini­ti­atieven en alle coro­na­maa­trege­len die ik neem, gaat de aan­dacht van de media alti­jd naar het leer­plich­ton­der­wi­js, maar wij zor­gen alti­jd ook voor beleid rond het hoger onder­wi­js. Ik zorg bijvoor­beeld voor 15.000 lap­tops voor het leer­plich­ton­der­wi­js, en tegelijk ook 1000 voor het hoger onder­wi­js. Dat laat­ste heb ik ner­gens in de media gezien. Niet­te­gen­staande dat ik wel alti­jd kri­tiek kri­jg dat ik niets over het hoger onder­wi­js zeg. #Gee­fOn­sEen­Stem pop­u­lariseerde natu­urlijk ook wel het een en ander, bijvoor­beeld, door te zeggen dat iedereen extra leerkredi­et moet kri­j­gen (de vraag naar extra leerkredi­et was geen eis van #Gee­fOn­sEen­Stem, red.). Coro­na wordt zo een catch-all excu­us om uitein­delijk de exa­m­ens en het afw­erken van die vakken voor zich uit te duwen. Dat wou ik absolu­ut niet, dus we hebben daar een soort tusseno­ploss­ing uit­gew­erkt. Hier­bij kon je wel een aanspraak doen op extra leerkredi­et, maar enkel op grond van ver­ant­wo­ord­ing.

 

Wordt die maa­tregel door­getrokken naar de komende exa­m­ens of niet?

Voor de afw­erk­ing van de rest van het acad­e­mie­jaar gaan we nog moeten zien (Onder­tussen werd bek­end dat het hoger onder­wi­js vol­gend semes­ter start in code rood, red.). De virolo­gen zijn heel bezorgd omtrent het hoger onder­wi­js. Met de coro­nacri­sis brengt, bijvoor­beeld, de stu­den­ten­pen­del zeer veel risico’s met zich mee. Daarom zijn we ook aan het bedenken hoe we meer het idee kun­nen over­bren­gen dat de stu­den­ten hun ‘kot’ moeten kiezen. Zo kan er ook een vri­jhei­ds­graad gecreëerd wor­den waar de stu­dent en diens kotgenoten ook kun­nen gevat wor­den in een soort ‘kot­bubbel’. Dan denk ik dat we stu­den­ten wel wat meer ver­ant­wo­ordelijkheid kun­nen geven, maar miss­chien ook een beet­je meer vri­jheid.

 

U lanceert een nul­met­ing samen met de VVS. Nochtans heeft De Gentse Stu­den­ten­raad in 2019 reeds onder­zoek gedaan naar men­taal wel­bevin­den bij stu­den­ten in Gent. Ook de UA en de KUL hebben metin­gen van het welz­i­jn bij stu­den­ten. Waarom is er toch gekozen voor een volledi­ge nul­met­ing? 

Dat waren alle­maal ver­schil­lende stud­ies met ver­schil­lende bevragin­gen en ver­schil­lende ele­menten. Die waren miss­chien alle­maal op zich wel ver­di­en­stelijk, maar het was nodig om Vlaan­deren breed in kaart te kun­nen bren­gen met dus een Vlaan­deren­brede bevrag­ing. Ik wil die andere resul­tat­en niet naast ons neer­leggen, ik denk dat die inspir­erend hebben kun­nen werken voor deze vra­gen­li­jst.

 

Stu­den­tenpsy­cholo­gen zijn broodnodig, maar vaak schaars. Stu­den­ten wor­den bij­na meteen doorver­wezen naar een ‘echte’ psy­choloog. Die is dan heel duur en veel stu­den­ten kun­nen dat niet betal­en. Hoe wil u dat oplossen?

Daar­voor denk ik dat we via de stuvo’s ook extra mid­de­len hebben voorzien. We moeten natu­urlijk erken­nen dat de stu­den­tenpsy­cholo­gen alti­jd wel een doorver­wi­js­func­tie zullen hebben. Zij kun­nen de mas­sa aan vra­gen niet alle­maal zelf beant­wo­or­den. We kijken ook naar de toekomst om te zien of we dat wat kun­nen inten­siv­eren, maar daar­voor moeten we eerst de prax­is bek­ijken van die zes antennes, die zes verbind­ing­sof­ficieren in de stu­den­ten­st­e­den. 

 

“Ik betreur het portret dat de media schet­sen van de stu­den­ten alsof ze enkel bezig zijn met max­i­maal te feesten”

 

Wil u zelf nog iets toevoe­gen? 

Wij zijn van in het begin bezig geweest met het lot van de stu­dent. Ik weet dat dat niet alti­jd zo naar boven komt. De dis­cussie in de media wordt voor­namelijk gevo­erd over de heel aaibare kleuters en de jon­geren in het secundair onder­wi­js. Het allereer­ste coro­n­ade­creet ging over het hoger onder­wi­js en over niets anders. Maar goed, mijn groot­ste bezorgdheid is dat ik ook veel min­der kan beteke­nen voor de uni­ver­siteits- en hogeschool­stu­den­ten. Een­voudig­weg omdat het virol­o­gisch risi­co veel grot­er is. Dus ik vecht en ik knok en ik sleur er zak­en door voor het leer­plich­ton­der­wi­js, maar ik stu­it op een ver­weer bij het hoger– en het vol­wasse­nenon­der­wi­js. Ik betreur tevens het portret dat de media schet­sen van de stu­den­ten alsof ze enkel bezig zijn met max­i­maal te feesten. Ter­wi­jl ik ook weet dat heel veel stu­den­ten gewoon een zeer grote ver­ant­wo­ordelijkhei­d­szin aan de dag leggen.

1) De min­is­ter gaf aan dat hij tij­dens zijn school­loop­baan in de prob­le­men kwam met zijn leerkredi­et. Dat sys­teem van leerkredi­et bestond echter nog niet tij­dens zijn stud­ies. Het leerkredi­et werd in 2008–2009 ingevo­erd door Frank Van­den­broucke om het onbeperkt bli­jven stud­eren tegen te gaan. Aangezien min­is­ter Weyts stu­dent was tussen ongeveer 1988 en 1997, kan hij dus niet in de prob­le­men zijn gekomen door dit kredi­et. Wel werd er op dat moment al gebruikge­maakt van studiepun­ten om een beeld te geven aan de stu­dent hoe zwaar de vakken zouden zijn. Dat sys­teem werk­te ongeveer zoals hoe we het nu ken­nen, maar men kon de pun­ten dus niet ver­liezen.

2) De uit­spraak van de min­is­ter over het vooruitschuiv­en van vakken klopt wel, als dit bedoeld was als vakken meteen in tweede zit doen in plaats van in eerste zit. Dit was ook al mogelijk in de peri­ode dat de min­is­ter studeerde. Dit kan ook bijge­dra­gen hebben tot een lan­gere studi­eti­jd van toen­ma­lige stu­den­ten.

3) De min­is­ter heeft SIHO (Ste­un­punt Inclusief Hoger Onder­wi­js) niet in het lev­en geroepen. SIHO bestaat al sinds 2008. Ben Weyts heeft de organ­isatie extra mid­de­len gegeven om ook een Vlaan­deren­breed beleid op te zetten rond het men­taal welz­i­jn van stu­den­ten. Dit was voorheen nog geen taak van SIHO. Het gaat hier dus om een uit­berei­d­ing van een al bestaande instantie en niet om een volledig nieuwe instantie.