De Brug: Frank Vandenbroucke


Door

Leone Mattheus

,

Matthias Diallo

,

Ege Tokman

,

Fien Waege

en

Juniper Van Huyck

Voor de nieuwe rubriek 'De Brug' schuiven we met minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke aan tafel voor een gesprek over de welvaartsstaat, gezondheid en politiek.

Zijn stu­den­ten een doel­groep die u spec­i­fiek graag wil bereiken?

“Ik vond het heel bij­zon­der om de uitn­odig­ing voor het open­ingscol­lege van Carl Devos te kri­j­gen, omdat ze mij de kans bood om aan een pub­liek van jonge mensen uit te leggen waar­voor de wel­vaartsstaat dient. Ik begri­jp heel goed dat stu­den­ten daar niet dagelijks mee bezig zijn, ook al zal de wel­vaartsstaat bepal­end zijn voor de rest van hun lev­en. Het zijn natu­urlijk iets oud­ere mensen die belastin­gen betal­en, uitk­erin­gen ont­van­gen of al nadenken over hun pen­sioen; die meer met sociale zek­er­heid bezig zijn. Daarom heb ik tij­dens mijn les ook benadrukt dat de wel­vaartsstaat berust op een afspraak die de samen­lev­ing heeft gemaakt onder elka­ar: mensen die tegenslag hebben wor­den onder­s­te­und, wie ziek wordt, wordt ver­zorgd en er wordt geïn­vesteerd in onder­wi­js en kinderop­vang. Dat is een afspraak die de samen­lev­ing heeft gemaakt, maar het is eigen­lijk ook jul­lie afspraak. Jul­lie moeten die dan ook kri­tisch bek­ijken.”

Merkt u dat er nog taboe-onder­w­er­pen zijn als het gaat over men­tale gezond­heid bij stu­den­ten?

“Dat is gelukkig sterk veran­derd tegen­over de tijd waarin ik zelf studeerde. Toen hield je prob­le­men voor jezelf en sprak je er hoog­stens met één per­soon over. Van­daag dur­ven jon­geren vak­er toe te geven dat ze het moeil­ijk hebben en vin­den ze gemakke­lijk­er mensen om daarover te prat­en. We zijn er nog niet, maar er is wel een evo­lu­tie op gang gekomen.

De invester­ing in eerstelijns-psy­chol­o­gis­che zorg draagt daaraan bij. Die biedt mensen met psy­chis­che klacht­en laag­drem­pelige, snel toe­ganke­lijke onder­s­te­un­ing door klin­isch psy­cholo­gen, ook wan­neer hun prob­le­men relatief beperkt zijn. Daar­naast wor­den groeps­ge­sprekken geor­gan­iseerd waarin mensen hun kwets­baarhe­den en moeil­ijkhe­den delen. Door hen samen te bren­gen toon je: je bent niet alleen. We investeren ook in vorm­ing om mensen te leren psy­chis­che prob­le­men bij anderen sneller te herken­nen en het gesprek aan te gaan. Daar­voor hoef je geen klin­isch psy­choloog of psy­chi­ater te zijn: het gaat erom sig­nalen op te pikken en te weten hoe je erop kunt rea­geren. Dat is een vorm van eerste hulp bij psy­chis­che prob­le­men.

Een voor­beeld is We Care, een project van het Ste­un­punt Inclusief Hoger Onder­wi­js (SIHO) dat medew­erk­ers in het hoger onder­wi­js leert om sig­nalen van psy­chis­che prob­le­men bij stu­den­ten beter te herken­nen. Rond de investerin­gen in eerstelijn­spsy­chol­o­gis­che zorg is zo een bredere beweg­ing ontstaan.”

Wat beschouwt u als een ver­ant­wo­orde alco­hol­con­sump­tie?

“Weten­schap­pelijk gezien bestaat er geen hoeveel­heid alco­hol die volledig risi­cov­rij is. Zodra je alco­hol drinkt, loop je gezondheidsrisico’s en ver­hoog je de kans op bijvoor­beeld bepaalde kankers. Het zou dus onjuist zijn om een onder­grens vast te leggen waaron­der er geen risi­co bestaat.

Dat betekent echter niet dat alco­hol­ge­bruik volledig moet wor­den uit­ges­loten. We weten bijvoor­beeld dat slaapteko­rt schadelijk is voor de gezond­heid, maar toch slapen we soms te weinig. Het­zelfde geldt voor onge­zonde suik­ers of vet­ten: we eten soms iets onge­zonds, maar moeten ons bewust zijn van de gevol­gen van onze con­sump­tie.

“We bestri­j­den geen mensen; het zijn de obstakels in de manier waarop onze samen­lev­ing geor­gan­iseerd is die tot onrecht­vaardigheid en scheeftrekkin­gen lei­den” – Frank Van­den­broucke

Het is belan­grijk om een onder­scheid te mak­en tussen iets wat gezondheidsrisico’s inhoudt en iets wat ver­bo­den zou moeten wor­den. Anders zouden we bijvoor­beeld ook geen nachtelijke fuiv­en meer mogen organ­is­eren of ’s nachts mogen onder­han­de­len. We doen die din­gen wel, maar moeten ons bewust zijn van de gezondheidsrisico’s en onze gren­zen daarop afstem­men. Voor alco­hol geldt het­zelfde.

De kern is dus dat mensen cor­rect geïn­formeerd wor­den: er bestaat geen niveau van alco­hol­ge­bruik dat volledig risi­cov­rij is. Alco­hol is boven­di­en een com­plexere kwest­ie dan bijvoor­beeld de con­sump­tie van vet­ten, omdat over­matig gebruik kan lei­den tot ongevallen en (intrafa­mil­i­aal) geweld. Dat kan ern­stige schade toe­bren­gen aan de samen­lev­ing. Daarom moeten we niet alleen reken­ing houden met de gezondheidsrisico’s, maar ook met de gevol­gen van over­matig alco­hol­ge­bruik voor anderen.”

Is het moeil­ijk om in een regering te zit­ten met min­is­ters en par­ti­jle­den die soms anders com­mu­niceren dan u ide­aliter zou willen?

“Ja, dat vind ik soms moeil­ijk. Men spreekt te gemakke­lijk in ter­men als ‘prof­i­tari­aat’. Tegelijk wil ik mijn collega’s niet met de vinger wijzen, want ik moet mezelf daar ook voort­durend aan herin­neren: je moet indi­vidu­ele mensen niet als slecht of boosaardig voorstellen. Het zijn sys­te­men die falen. We bestri­j­den geen mensen; het zijn de obstakels in de manier waarop onze samen­lev­ing geor­gan­iseerd is die tot onrecht­vaardigheid en scheeftrekkin­gen lei­den.”

Ondervin­dt u als politi­cus moeil­ijkhe­den om bestaande sys­te­men diep­gaand te her­vor­men, aangezien u nooit van een wit blad kunt begin­nen?

“Doorheen de geschiede­nis zijn instellin­gen ontstaan en uit­ge­bouwd waarmee we van­daag moeten werken. Poli­tieke weten­schap­pers noe­men dat pad-afhanke­lijkheid: je bevin­dt je op een bepaald pad en raakt daar niet zomaar van af. Beleid mak­en is daar­door vaak puzze­len met wat er al bestaat en zoeken naar manieren om het te ver­beteren. Dat je niet van een wit blad kunt vertrekken, is onver­mi­jdelijk. Het wordt pas prob­lema­tisch wan­neer je niet meer weet hoe dat witte blad er ide­aliter zou uitzien.

“In een democ­ra­tie moet je begri­jpen dat com­pro­mis­sen nooit volledig overeen­stem­men met je eigen over­tuigin­gen. Zolang ze bij­dra­gen aan een zin­vol doel, zijn ze gerecht­vaardigd. Die span­ning moet je open­lijk erken­nen, en dat heb ik alti­jd gedaan” – Frank Van­den­broucke

Voor mij is het essen­tieel dat ik weet wat mijn ideaal is, ter­wi­jl ik tegelijk besef dat ik dat niet volledig kan realis­eren. Ik werk bin­nen bestaande sys­te­men en met mensen die andere ideeën hebben. Zolang ik het ver­schil bli­jf zien tussen mijn ideaal en wat ik daad­w­erke­lijk doe, kan ik mijn werk goed uitvo­eren.

De voor­bi­je veer­tig jaar heb ik daar vaak over gedis­cussieerd met poli­tieke vrien­den en collega’s, maar ook in acad­emis­che krin­gen. Je moet weten welk ideaal je nas­treeft en besef­fen dat wat je van­daag doet daar niet noodza­ke­lijk aan beant­wo­ordt. Je mag mensen niet wijs­mak­en dat je huidi­ge beleid ideaal is. Het moet wel in de richt­ing van dat ideaal wijzen. Dat is soms moeil­ijk, omdat er een kloof bestaat tussen wat je nas­treeft en wat je in de prak­tijk realiseert. Maar je moet je daar­van bewust bli­jven.”

U kri­jgt al jaren­lang de kri­tiek dat u uw ide­alen te veel hebt los­ge­lat­en en eigen­lijk geen echte social­ist meer bent. Hoe kijkt u daar­naar?

“Om te begin­nen moeten mensen mij zelf lat­en bepalen wat een social­ist is, en ik vind dat ik dat ben. In een democ­ra­tie moet je begri­jpen dat com­pro­mis­sen nooit volledig overeen­stem­men met je eigen over­tuigin­gen. Zolang ze bij­dra­gen aan een zin­vol doel, zijn ze gerecht­vaardigd. Die span­ning moet je open­lijk erken­nen, en dat heb ik alti­jd gedaan.

Min­is­ter Gen­nez kri­jgt veel kri­tiek op de besparin­gen in de Vlaamse gezond­hei­ds­sec­tor. Ste­unt u haar beleid en spreken jul­lie daarover?

“Zek­er. Ik heb er van­mor­gen nog met haar over gespro­ken, en wel in posi­tieve zin. Kijk bijvoor­beeld naar haar investerin­gen in de jeugdhulp: er komt een aanzien­lijke hoeveel­heid extra geld bij. Het gaat om 91 miljoen euro. Die invester­ing is broodnodig. Daarmee zijn niet alle prob­le­men in de jeugdhulp opgelost, maar het gaat wel om een nooit eerder geziene invester­ing. Te veel kinderen en jon­geren lev­en van­daag in Vlaan­deren in een moeil­ijke thuis­si­t­u­atie. Zij moeten begeleid wor­den zodat ze ondanks alles toch kansen kun­nen kri­j­gen. Hen aan hun lot over­lat­en is onver­ant­wo­ord.

Ook in de kinderop­vang en de kinder­bi­js­lag wordt geïn­vesteerd. Het totale Vlaamse bud­get voor kinder­bi­js­lag bedroeg in 2022 ongeveer 4,7 mil­jard euro en zal tegen het einde van deze leg­is­latu­ur boven de 5,2 mil­jard uitkomen. De kinder­bi­js­lag wordt voor elk gezin volledig geïn­dex­eerd, min­stens 2 pro­cent. Daar­naast maakt ze mid­de­len vrij voor een soci­aal akko­ord voor werkne­mers in de Vlaamse zorg- en welz­i­jns­sec­tor. Dat zijn stap­pen vooruit, al moet ze ook moeil­ijke keuzes mak­en.

Het prob­leem is dat mensen vooral gevoelig zijn voor beslissin­gen die negatief aan­voe­len, ter­wi­jl ze de posi­tieve maa­trege­len die eraan komen min­der opmerken. We kun­nen de cijfers geven, maar de investerin­gen in de jeugdzorg en kinderop­vang zijn aanzien­lijk en ook het bud­get voor kinder­bi­js­lag groeit. Ik vind het boven­di­en de juiste keuze om de sociale toes­la­gen voor kwets­bare kinderen te behouden en de index­ering niet aan te passen. Uit­er­aard zijn er ook moeil­ijke beslissin­gen nodig, maar in die zin heeft min­is­ter Gen­nez mijn volledi­ge ste­un.”


Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *