Film Fest Gent: Familie

Pla­to zou gruwen: ‘Fam­i­lie’ is een afdruk van een afdruk. Het gelijk­namige the­ater­stuk, onder regie van Milo Rau, is vrij gebaseerd op een waarge­beurd inci­dent: de col­lec­tieve zelf­dod­ing van een ogen­schi­jn­lijk doorsnee gezin in het gri­jze Calais.

Het ver­fil­men van the­ater­stukken kan resul­teren in een vac­uüm getrokken ver­sie van toneel, ont­daan van de adem­lucht van deze fun­da­menteel tran­si­torische, lijfe­lijke, live kun­stvorm. De grote ver­di­en­ste van ‘Fam­i­lie’ is om daaraan te ontsnap­pen. Door nauwkeurige ingrepen zoals close-ups (dat irri­tant ges­mos met kaarsen aan tafel!), vloeiende cam­er­abe­weg­in­gen en een enorme aan­dacht voor de belicht­ing en de vide­ofrag­menten op de tv, ontspringt ‘Fam­i­lie’ de dans van sta­tis­che the­ater­ver­film­ing.

Des­on­danks wor­den de the­atrale ele­menten niet ver­doezeld: het decor is beladen maar beperkt in ruimte, bij het uit­zoomen zie je een scène, en de film opent en sluit met dikke fluweel­rode the­ater­gordi­j­nen. Die eerlijkheid valt best te appre­ciëren: de toeschouw­er weet dat er een andere ruimtelijkheid zal ver­schi­j­nen dan in klassieke films, maar dat je wel degelijk op bioscoop­stoelt­jes zit en niet in een schouw­burg.

Je moet geen extra kaas strooien op lasagna: de gelaagdheid gaat erdoor ver­loren

Wat er achter die gordi­j­nen en dus vóór de cam­era gebeurt, is echter ste­vige kost. Niet dat de scenografie of tekst indruk­wekkend is, maar de the­matiek is zo del­i­caat dat je bij­na niet anders kunt dan ger­aakt wor­den. En net hierin ligt een zwak­te: ook met meer sub­tiliteit in regie zou het stuk op zichzelf kun­nen staan. De tekst bal­anceert daar­ente­gen wel genoeg tussen onthullen en zwi­j­gen. De stiltes zijn, zoals vaak, veelzeggend. Maar zoals de tekst del­i­caat is, zo zijn de laat­ste scènes bru­taal. Je moet geen extra kaas strooien op lasagna: de gelaagdheid gaat erdoor ver­loren.

Over deze film valt veel te zeggen, over het toneel­stuk is al veel gezegd. Er hangen nog veel deelvra­gen vast aan dé vraag, wat wel of niet getoond mag wor­den op toneel en film. Hoe gaan we als ver­sneld gedig­i­taliseerde maatschap­pij om met beelden? En waar laat men die beelden stop­pen? Wie heeft het recht om te zeggen dat dit wel of niet mag? En hoe – par­don­nez le mot – makke­lijk is het om met heftige emoties mensen te rak­en, maar daar­naast vette hard­heid weinig mee over te bren­gen? Mof­felt het shock­eren een gebrek aan sub­tiliteit weg?