Van Volksunie, tot N‑VA en verder

Wat was het doel van de Volk­sunie?

“In de statuten van de N‑VA staat: ‘de Nieuw-Vlaamse Alliantie is een par­tij die in Vlaan­deren vorm wil geven aan een human­i­tair nation­al­isme voor de 21e eeuw’. Het woord human­i­tair is voor mij cru­ci­aal. “In haar streven naar een beter bestu­ur en meer democ­ra­tie kiest de Nieuw-Vlaamse Alliantie logis­cher­wi­js voor de onafhanke­lijke repub­liek Vlaan­deren.” Dat streven naar een onafhanke­lijke repub­liek staat niet in de statuten van de Volk­sunie; “Anders dan enige vooroor­logse afschei­d­ings­be­weg­ing gaat de Volk­sunie uit van een fed­erale staat waarin Vlaan­deren onafhanke­lijk zou kun­nen zijn.” De Volk­sunie was geen open­lijk voor­stander van een onafhanke­lijk Vlaan­deren. Ik herin­ner mij nog goed hoe er op een con­gres een amende­ment voor sep­a­ratisme werd inge­di­end door Jan Loones en enkele anderen, die wel voor­stander waren van een onafhanke­lijk Vlaan­deren, en toen is Schiltz woest gewor­den. Hij waarschuwde voor het ver­lies van de geloofwaardigheid van de Volk­sunie. Schiltz was een par­tic­i­pa­tion­ist, via deel­name aan regerin­gen kon men de Vlaamse staatsvorm­ing stap voor stap uit­bouwen, maar daar­voor is hij ook zwaar ver­ket­terd geweest door de Vlaamse beweg­ing. Voor de Volk­sunie moest Vlaan­deren meer zelf­s­tandig wor­den ten koste van een uni­tair Bel­gië. We wilden een autonoom Vlaan­deren bin­nen Bel­gië en inzetten op de Vlaamse iden­titeit, taal en cul­tu­ur, maar niet op ‘het Vlaamse volk’.”

Hoe is de tweespalt bin­nen de Volk­sunie ontstaan? 

“Ver­hof­s­tadt heeft in 1999 de Lam­ber­mon­takko­or­den doorge­drukt. De VU-ID-frac­tie werd zwaar onder druk gezet door Ver­hof­s­tadt. Wij wilden het akko­ord niet mee goed­keuren, maar anderen bin­nen onze frac­tie wel. Het akko­ord werd goedgekeurd, maar wij hebben ons − met z’n vieren − onthouden, waar­na de media ons spot­tend tot ‘de bende van vier’ hebben omge­doopt en de voorzit­ter ons ont­bood op zijn kan­toor. Geert, Frie­da, Dan­ny en ik zat­en aan het bureau van Borginon wan­neer hij zei: ‘Ik ben voorzit­ter en gij zult doen wat ik wil.’ Maar dat hebben we niet gedaan.”

Probeerde Borginon de rol van ver­zoen­er op zich te nemen?

“Ver­zoen u door te doen wat de par­tij u zegt, dan wel. De grote tenoren had­den het moeil­ijk met de fakkel door te geven. De oude gen­er­atie kon het niet aan­vaar­den dat de jonge gen­er­atie niet blind­el­ings hun poli­tieke lijn vol­gde. Dat is de échte spli­jtzwam geweest.” 

Kan men het Lam­ber­mon­takko­ord zien als een ema­natie van het par­tic­i­pa­tion­isme dat werd opges­tart door Schiltz, maar waar ‘de bende van vier’ niet te ver in wilde gaan?

“Ver­hof­s­tadt heeft dat akko­ord erdoor gedrukt en ons de hemel beloofd, maar dat hebben wij nooit geloofd. Het par­tic­i­pa­tion­isme moest func­tion­eel zijn. Het is alti­jd zo geweest dat het toeken­nen van extra financier­ing aan Wal­lonië en Brus­sel gekop­peld werd aan toegevin­gen op Vlaamse eisen. Mocht­en er toen ook écht Vlaamse eisen aan dat akko­ord gekop­peld zijn geweest, dan had­den wij dat akko­ord wellicht mee kun­nen goed­keuren. Wij zijn als dis­si­dente par­lementsle­den de gezicht­en geweest van een veel ruimere groep ontevre­den VU-leden. Deze groep zal lat­er de basis vor­men voor en opgaan in de N‑VA.”  

“Het was de peri­ode van het teloor­gaan van vriend­schap­pen en het ontstaan van vijan­den”

Hoe kijkt u terug naar de opricht­ing van de N‑VA?

“Het sec­re­tari­aat van de Volk­sunie in Gent beho­orde toe aan een coöper­atieve van Paul Van Grem­ber­gen, Oswald Van Ooteghem, Frans Baert en enkele anderen. Van Ooteghem heeft zich achter ons geschaard, maar Van Grem­ber­gen en Baert niet. Wij waren het sec­re­tari­aat plots kwi­jt. Het is belan­grijk om weten dat de struc­turen Anci­aux-gezind waren. Ondanks dat wij de struc­turen mocht­en overne­men, werd ons dat moeil­ijk gemaakt. Het was de peri­ode van het teloor­gaan van vriend­schap­pen en het ontstaan van vijan­den.”

Heeft men de kieswet­gev­ing veran­derd om het pad voor de prille par­tij te bemoeil­ijken?

“Ver­hof­s­tadt heeft de arrondisse­menten omgevor­md tot provin­ciale kieskrin­gen en de kies­drem­pel ingevo­erd om kleinere par­ti­jen te neu­tralis­eren. Ook een nieuwe uit­ge­spro­ken Vlaamse par­tij, wou men ver­mi­j­den. In 2003 werd enkel Geert Bour­geois verkozen als volksverte­gen­wo­ordi­ger. Bart De Wev­er was toen de kop­man in Antwer­pen, maar werd niet verkozen. Op dat moment was het over­leven. Het was de peri­ode dat we wegge­hoond wer­den. Zo had je de jour­nal­ist Siegfried Bracke, die zei: ‘Ja, die N‑VA, dat par­ti­jt­je met dat vendelzwaaien en oubol­lige flamin­gan­tisme.’ ”

“Op die manier komen andere thema’s aan bod, zoals migratie en iden­titeit”

Hoe heeft u het flamin­gan­tisme zien evolueren gedurende uw loop­baan bij de N‑VA?  

“In 2003 heb ik mij teruggetrokken uit de actieve poli­tiek, maar ik  bleef wel actief achter de scher­men van de Gentse N‑VA-afdel­ing. Na een hele tijd werd het duidelijk dat de Gentse afdel­ing vond dat ik oud genoeg was gewor­den. Het was tijd om plaats te mak­en voor een nieuwe gen­er­atie. Een oud-Volk­sunie man zei mij ooit: ‘Karel, jij bent geen échte flamin­gant, want jij hebt nooit de repressie meege­maakt’. Ik ben in de peri­ode opge­groeid toen er nog moest gestre­den wor­den voor de Vlaamse ontvoogding. Dat is nu weer anders. Bin­nen de plu­ral­is­tis­che Volk­sunie kon­den alle geledin­gen van de maatschap­pij zich terugvin­den onder de noe­mer van de Vlaamse ontvoogding. De huidi­ge gen­er­atie wordt door het klassieke flamin­gan­tisme niet meer zo aange­spro­ken. Op die manier komen andere thema’s aan bod, zoals migratie en iden­titeit.”

“Het in vraag stellen van inter­na­tionale ver­dra­gen, dat kan toch niet?”

Is dat plu­ral­isme dan een spli­jtzwam voor de N‑VA? Bijvoor­beeld omtrent de harde taal jegens asiel en migratie. 

“Dat is het­geen wat mij moeil­ijk valt. Ik ben par­lementslid geweest onder Tob­back, Vande Lan­otte en De Crem op Bin­nen­landse Zak­en en was lid van de com­missie tij­dens mijn loop­baan. De kwest­ies omtrent het vereen­voudi­gen van de asiel­pro­ce­dure over­heer­sten toen de actu­aliteit. Wij namen daar stelling tegen in, maar al reken­ing houdend met de mensen achter een dossier. De Mar­rakech-episode is − los van de gevol­gen die men zelf gecreëerd heeft en waarover men nu ongetwi­jfeld spi­jt heeft – een lam­en­ta­bel schouwspel geweest voor mij. Het gaat hier om het in vraag stellen van inter­na­tionale ver­dra­gen, waaron­der het Ver­drag van Genève. Dat kan toch niet?”

Het huidi­ge dis­cours van de N‑VA is niet wat u voor ogen had bij het opricht­en ervan?

“Even terug naar de N‑VA ten tijde van het kar­tel. Dat kar­tel met CD&V was een over­lev­ingsstrate­gie en is ges­neu­veld wan­neer we vol­doende slagkracht en pop­u­lar­iteit ver­wor­ven had­den als  par­tij. Toen heeft de N‑VA de wind uit de zeilen van het Vlaams Belang gehaald, maar dat heeft de N‑VA genoodza­akt om bij te sturen naar rechts . Het iden­ti­taire dis­cours begon aan zijn opmars en dat brengt ons op van­daag. De Volk­sunie was geen sin­gle-issue par­tij. Wij had­den toen bijvoor­beeld ook al aan­dacht voor het milieu.  Van­daag is dat bij N‑VA bij­na niet aan­wezig. Je kan veel zeggen over Anuna De Wev­er, maar dat den­i­gr­erende toon­t­je over de kli­maat-jon­geren heeft mij ontstemd. Ik vind de kli­maat­stri­jd immers te belan­grijk.” 

Wat denkt u over de poli­tieke taal die de par­tij soms gebruikt? 

“Als je dreigt in de opposi­tie terecht te komen, dan moet je gaan scoren. Maar daar­door dreig je steeds meer te polaris­eren. Men moet op zijn taal­ge­bruik let­ten. In de coulis­sen spreken som­mi­gen van een stri­jd tussen De Wev­er en Franck­en. Dat kan ik niet beves­ti­gen, daar­voor sta ik onder­tussen al te ver van de par­tij. Ik kan me voorstellen dat Franck­en bin­nen de N‑VA heel wat aan­hang heeft en De Wev­er wel al wat fouten heeft gemaakt, maar hij bli­jft de onbe­twiste lei­der van de par­tij en de enige garantie om het pad te bewak­en waar­voor de N‑VA werd opgericht.” 

De N‑VA belandt in de opposi­tie naast het Vlaams Belang.

“Ik hoop dat de N‑VA een eigen dis­cours bli­jft ontwikke­len, in plaats van het vol­gen van het Vlaams Belang. Ze moet zich nu posi­tioneren tegen­over de regering, maar ook tegen­over het Vlaams Belang. Dat is moeil­ijk. Ik denk dat de N‑VA qua sti­jl en dis­cours op het slappe koord danst.”

“Die kern­pun­ten van mijn engage­ment zijn nu al min­der aan­wezig bij de N‑VA en dreigen te verd­wi­j­nen bij de genese van een Forza Flan­dria”

Ziet U de N‑VA een meerder­heid vor­men met het Vlaams Belang?

“Het Vlaams Belang gaat geen toegev­ing doen op ‘links’, bij wijze van spreken. Het samen­gaan van N‑VA en Vlaams Belang zal nog meer ver­rechts­ing bij de N‑VA veroorza­k­en. Ik kan mij daar niet achter zetten. Human­i­tair bli­jft het sleutel­wo­ord. Ik heb steeds de nadruk gelegd op de nuance, het human­i­taire en de ver­draagza­amheid. Die kern­pun­ten van mijn engage­ment zijn nu al min­der aan­wezig bij de N‑VA en dreigen te verd­wi­j­nen bij de genese van een Forza Flan­dria.”