UGent: de verloren voortrekker

Er was eens… de zwaarste human­i­taire cri­sis ooit. Grote bevolk­ings­groepen, waaron­der vele inheemse gemeen­schap­pen, lij­den onder extreme weer­som­standighe­den (waarin hun aan­deel ver­waar­loos­baar is) en de agressieve, kolo­niale uit­brei­d­ingspoli­tiek van de fos­siele indus­trie. In Bel­gië merken we dit ook steeds meer. Vorig jaar eis­ten de over­stro­min­gen 39 slachtof­fers. Even dodelijk, maar min­der zicht­baar is de over­sterfte die recente ver­schil­lende hit­te­gol­ven hebben veroorza­akt.

Wat kun­nen we hier als gemeen­schap aan doen? Van welke maatschap­pelijke instellin­gen verwacht­en we dat ze zo’n gigan­tisch en prangend vraagstuk bij de horens vat­ten? Welke plicht draagt de UGent?

Yes and no

In haar eigen woor­den, neemt onze uni­ver­siteit zich voor om het voor­touw te nemen in duurza­amhei­d­skwest­ies en haar stu­den­ten en medew­erk­ers hier­mee te leren omgaan. Ze wil een toon­aangevende ken­nisin­stelling zijn voor een toekomst die ecol­o­gisch, soci­aal en economisch duurza­am is, bin­nen een lokale en mon­di­ale con­text. Zo’n visie maakt ons fier UGen­t’er te zijn.

Verder is er het voorne­men om duurzame ontwik­kel­ing in het volledig onder­wi­jsaan­bod te inte­gr­eren: “Op inhoudelijk vlak moet gestreefd wor­den naar onder­wi­js met een hoge maatschap­pelijke rel­e­vantie, ver­bon­den met en geïn­spireerd door de uitdagin­gen van van­daag en mor­gen. De voort­gang daarin zal moeten aange­toond wor­den tij­dens de instellingsre­view, waar­bij ‘duurza­amheid’ als belei­d­s­the­ma werd opgenomen in het beo­ordel­ingskad­er.”

Op dit moment spreekt de UGent met ges­pleten tong

De prak­tijk leert ons iets anders. Meer dan 49.000 stu­den­ten, meer dan 200 oplei­din­gen en daartegen­over staan 31 vakken waarin duurza­amheid voorkomt. Dit ogen­schi­jn­lijk hoog aan­tal verbleekt tegen­over een gemid­delde van tien vakken per jaar tij­dens oplei­din­gen van vier à vijf jaar. Boven­di­en zijn het vaak slechts keuze­vakken. Ook lijkt een holis­tis­che visie met onder meer oog voor sociale impli­caties, volledig zoek. Kor­tom, niet meer dan een drup­pel water op een gloeiend hete plaat.

In een noten­dop: op dit moment spreekt de UGent met ges­pleten tong. Hoewel haar visie onze ste­un geni­et, is het onaan­vaard­baar dat het onder­wi­jsaan­bod inza­ke duurza­amheid zo opper­vlakkig en beperkt bli­jft. Het vooropgesteld engage­ment voe­len we niet. Moeten we een voortrekker­srol voor een duurzame toekomst zo opvat­ten?

Dare to think, dare to transition

Vorig jaar toonde onze uni­ver­siteit ambitie en wijsheid. Toen werd er een inno­vatieve samen­werk­ing op poten gezet voor een interuni­ver­si­taire Man­a­Ba genaamd ‘Sus­tain­abil­i­ty Tran­si­tions & Social Jus­tice’. De UGent trok de stekker eruit bij de laat­ste horde, tot grote teleurstelling van de andere deel­ne­mende instellin­gen, de Vri­je Uni­ver­siteit Brus­sel (VUB) en de Uni­ver­siteit Antwer­pen (UA).

In tegen­stelling tot de VUB en de UA wilde noch de betrokken fac­ul­teit (namelijk, Poli­tieke en Sociale Weten­schap­pen), noch de cen­trale admin­is­tratie van de UGent van in het begin investeren in dit noodza­ke­lijk, wellicht pop­u­lair en uiterst actueel mas­ter­pro­gram­ma. Naar ver­lu­idt werd slechts één extra pro­fes­sor en één extra assis­tent gevraagd om deze oplei­d­ing vanu­it de UGent te coördineren, om vakken vorm en inhoud te geven, enzovoort.

Ook onder stu­den­ten heerst een duidelijke vraag naar meer tijd en ruimte voor duurza­amhei­d­s­the­ma’s

Niet enkel onder docen­ten, ook onder stu­den­ten  heerst een duidelijke vraag naar meer tijd en ruimte voor diverse duurzaamheidsthema’s zoals recht­vaardi­ge en duurzame mobiliteit, cir­cu­laire economie en socio-tech­nis­che voed­ingssys­te­men. De laat­ste duurza­amhei­d­sen­quête – een peil­ing naar de mening van stu­den­ten over duurza­amheid in hun oplei­d­ing – spreekt klare taal: wij willen aan de slag gaan met duurza­amhei­dsvraagstukken, mét stu­den­ten uit andere fac­ul­teit­en, maar vin­den hier­voor te weinig geschik­te onder­wi­jsprak­tijken. ‘Wicked prob­lems’ zoals heel wat maatschap­pelijke uitdagin­gen die ecol­o­gis­che, sociale en economis­che impli­caties her­ber­gen, wor­den ide­aliter op een inter- en trans­dis­ci­plinaire manier aangepakt. Zoi­ets is een kolf­je naar de hand van deze Man­a­Ba, die op ver­fris­sende wijze via inter­ac­tieve werk­col­leges en mas­ter­proe­fate­liers moeil­ijke kwest­ies vanu­it meerdere (niet-) acad­emis­che per­spec­tieven verkent.

Een paar vakken of her en der nieuwe mod­ules vol­staan niet

Een rel­e­vante uni­ver­siteit in de 21ste eeuw heeft nood aan kruis­bes­tu­iv­ing van sociale en natu­ur­weten­schap­pen, benadert com­plexe kwest­ies eve­neens op een socio-tech­nis­che manier, kop­pelt ecol­o­gis­che duurza­amheid per­ma­nent aan socio-ecol­o­gis­che recht­vaardigheid, enzovoort. Daar­bij kan niet wor­den vertrokken van kant-en-klare oplossin­gen, wel zoeken we grondig naar rel­e­vante vra­gen die ide­aliter uit­mon­den in tran­si­tiepaden richt­ing een duurza­mere wereld.

Deze open brief wijst de UGent op haar maatschap­pelijke zorg­plicht én belofte om de duurza­amhei­d­suit­dagin­gen aan te pakken. Het onder­wi­jsaan­bod hierop afstem­men is daar­van een cru­ci­aal onderdeel. Een paar vakken of her en der nieuwe mod­ules vol­staan niet. Wij verwacht­en meer. Wij eisen een duidelijk sig­naal. Een inter­dis­ci­plinaire mas­ter ‘Sus­tain­abil­i­ty Tran­si­tions & Social Jus­tice’ lijkt ons een onmis­bare eerste stap.

Ondertek­end,

Het Duurza­amhei­ds­de­canaat