Betrouwbaar of Bedrog: Over Substack

Substack, huh?

Sub­stack werd in 2017 opgericht door Hamish McKen­zie, Chris Best en Jairaj Sethi. Het plat­form laat schri­jvers, jour­nal­is­ten en andere mak­ers – zoals muzikan­ten – toe om een­voudig een eigen nieuws­brief te starten en recht­streeks naar abon­nees te ver­s­turen. Intussen kun je er naast nieuws­brieven ook pod­casts en video’s pub­liceren. Het con­cept is een­voudig: iedereen kan een eigen pub­li­catie begin­nen en voor een spec­i­fieke niche schri­jven, van boeken­tips en recepten tot jour­nal­istieke stukken en per­soon­lijke ver­halen. Je kunt het zo gek niet bedenken of iemand schreef er al een artikel over op Sub­stack.

Sub­stack is in principe gratis voor zow­el mak­ers als lez­ers, maar auteurs kun­nen ervoor kiezen om een deel van hun con­tent achter een betaal­muur te plaat­sen. Abon­nees betal­en dan bijvoor­beeld maan­delijks voor exclusieve artikels of toe­gang tot een groep­schat. Het plat­form ver­di­ent zelf een per­cent­age van die inkom­sten. In de afgelopen jaren groei­de Sub­stack uit tot een pop­u­lair plat­form voor jour­nal­is­ten, opiniemak­ers en andere auteurs, met vol­gens het bedri­jf meer dan 50 miljoen lez­ers en 5 miljoen betal­ende abon­nees. Tegelijk kri­jgt het plat­form kri­tiek op zijn beperk­te con­tent­mod­er­atie, waar­door ook con­tro­ver­siële en extrem­istis­che pub­li­caties er een plek kun­nen vin­den.

Tegelijk kri­jgt het plat­form kri­tiek op zijn beperk­te con­tent­mod­er­atie, waar­door ook con­tro­ver­siële en extrem­istis­che pub­li­caties er een plek kun­nen vin­den

Uitgetest

Hoe kun je beter uit­zoeken hoe Sub­stack werkt dan door zelf maar eens in het diepe (dal) te sprin­gen? Account aan­mak­en dus. Na het invullen van mijn e‑mailadres kreeg ik meteen de eerste test: wat inter­esseert mij eigen­lijk? De keuzeli­jst bleek ambitieus, met onder­w­er­pen gaande van U.S. Pol­i­tics tot Home & Gar­den. Ik vink­te braaf Cul­ture, Edu­ca­tion en Lit­er­a­ture aan en mocht ver­vol­gens meteen begin­nen met abon­neren. De drie eerste sug­gesties? ‘The Sub­stack Post’, ‘Tim’s Sub­stack’ en – jawel – ‘Chat­G­PT for Edu­ca­tion’. Nor­maal gezien zou ik nog geen euro neertellen om Chat­G­PT mij iets over onder­wi­js te lat­en vertellen, maar voor de weten­schap van dit artikel offerde ik mijn principes op en klik­te ik ze alle drie aan. Niet veel lat­er stroomde mijn feed vol met posts, van ‘Rebecca’s Eng­lish Hub’, waar iemand mij ongevraagd Engels probeerde aan te leren, tot ‘Books May Save Us’. Mijn eerste indruk? Voor­lop­ig voelt Sub­stack ver­dacht veel als Insta­gram, maar dan met lan­gere tek­sten.

Goed, tijd om te ont­dekken hoe acad­emisch de UGent eigen­lijk is op Sub­stack. Ik typte ‘UGent’ in de zoek­balk en kreeg vri­jwel meteen een bek­ende naam voorgeschoteld: Maarten Boudry. Verder bleek de UGent-feed opval­lend sterk gek­leurd door één recente kwest­ie: die rond Cof­nas. Lees daarover ook ons artikel. Om te begin­nen plaat­ste Cof­nas de post die de affaire rond Jason Arday in gang zette op Sub­stack, maar ook vele reac­ties op hem wer­den op het plat­form geplaatst. Dit was trouwens niet de eerste keer dat Cof­nas hier iets omstre­den postte. Zijn con­tro­ver­siële blog en nieuws­brief over ‘rassen­re­al­isme’ waar­door hij ook door Cam­bridge werd geschorst, plaatst hij ook op Sub­stack. Dit naast een hele reeks andere uit­latin­gen over de actu­aliteit en zijn eigen bezighe­den. 

Dit wil dus zeggen dat de betrouw­baarheid gro­ten­deels afhangt van de indi­vidu­ele auteur en diens bron­nenkri­tiek en weten­schap­pelijke houd­ing

Hoe academisch is Substack werkelijk?

Om te begin­nen is het belan­grijk te besef­fen dat Sub­stack niet werd opgericht met als doel een uit­slui­tend acad­emisch plat­form te zijn; de bedoel­ing was alti­jd een pub­li­catieplat­form voor nieuws­brieven waarop iedereen zou kun­nen schri­jven. Op die manier is het vergelijk­baar met een blog, maar dan met een inge­bouwd ver­di­en­mod­el door de mon­eti­satie van nieuws­brieven. Wel zijn een belan­grijk deel van deze schri­jvers aca­d­e­mi­ci. 

Muguet Koobasi, infor­matiedeskundi­ge aan het Ken­nis­cen­trum voor de Gezond­hei­d­szorg Gent, ver­duidelijkt enkele ver­schillen tussen Sub­stack en andere weten­schap­pelijke pub­li­catieplat­for­men of tijd­schriften. “Er kan op Sub­stack zek­er inhoud van onder­zoek­ers of over weten­schap­pelijke onder­w­er­pen ver­schi­j­nen, maar het plat­form zelf garan­deert niet dat die infor­matie weten­schap­pelijk onder­bouwd of gepeer­re­viewd is,” zegt Koobasi. “Er is geen tussenkomst van een redac­tie of vakgenoten, in tegen­stelling tot weten­schap­pelijke tijd­schriften.” Dit wil dus zeggen dat de betrouw­baarheid gro­ten­deels afhangt van de indi­vidu­ele auteur en diens bron­nenkri­tiek en weten­schap­pelijke houd­ing. Dat betekent vol­gens Koobasi niet dat infor­matie op Sub­stack per defin­i­tie onbe­trouw­baar is. Er is gewoon een kri­tis­chere, indi­vidu­ele eval­u­atie nodig dan bij gepeer­re­viewde bron­nen. 

Door de beperk­te con­trole­mech­a­nis­men kwam het plat­form al enkele malen in opspraak. Ten eerste wer­den er rond de Covid-peri­ode veel anti­vax nieuws­brieven gepub­liceerd. Lat­er kwam er nog een schan­daal toen The Atlantic uitk­wam met een artikel over het “naziprob­leem” van Sub­stack. Hier­mee wees de krant op de aan­wezigheid van extreem­rechtse, neon­azis­tis­che denkers die onder andere witte supre­matie pro­moot­ten in hun nieuws­brieven. Zoals reeds gezegd post ook de kring van ‘rassen­weten­schap­pers’ van en rond Cof­nas vaak op Sub­stack.

Belan­grijk is dus om zelf een kri­tis­che eval­u­atie te mak­en van wat je leest op Sub­stack. Volg je enkel jour­nal­is­ten, weten­schap­pers en andere betrouw­bare kanalen, dan kan je er zek­er en vast waarde­volle infor­matie en inzicht­en bekomen. Als je echter afdaalt in de donkere hoek­jes van het plat­form, kom je wel eens min­der betrouw­bare tot ron­duit ver­keerde infor­matie tegen. In dat opzicht is het goed om het meer te behan­de­len als een soort sociale media; volg wie jou zelf inter­esseert en vertrouw niet blind­el­ings alles wat je leest.