The State of the Unions

Miran­da Ulens, fed­er­aal sec­re­taris van de social­is­tis­che vak­bond (ABVV) en Marc Lee­mans, voorzit­ter van de chris­telijke vak­bond (ACV) decoderen de arbei­ds­markt, bereke­nen hun imagoschade en trak­teren ons op toekom­st­muziek.

De arbeids- wadde?

Je bent net afges­tudeerd en staat met je diplo­ma in de hand aan de poorten van de arbei­ds­markt. Reden tot paniek? “Er zijn een aan­tal fenome­nen zoals de ver­gri­jz­ing, de lage economis­che groei en de snel evoluerende tech­nolo­gie. Ook de opkomst van de informele economie en van free­lancewerk zor­gen ervoor dat het zoeken van werk moeil­ijk­er en onzek­erder is gewor­den. Met de pop­u­lar­iteit van low­cost­mod­ellen is er bij velen ook een neig­ing om te besparen op per­son­eel”, aldus Lee­mans. “Samengevat betekent dat voor jon­geren meer onzek­er­he­den en min­der kans op een job in een con­tractuele arbei­d­sre­latie. Dat betekent echter niet dat je als jon­gere moet doem­denken. Je moet juist de uitdagin­gen aan­gaan!”

Niet­temin wijst hij op de gevaren die het ver­lies van het oude mod­el met zich mee­bren­gen: “Veel jon­geren hebben wel een job, maar beschikken niet over sociale bescherming. Vroeger was het par­cours als werkne­mer miss­chien saaier, maar het was wel zek­erder en rechtli­jniger. Mensen had­den weet van een tra­ject. Nu is die rechtli­jnigheid min­der gewenst bij werkne­mers en ook bij werkgev­ers. Op die manier is rotatie van werk mogelijk en kun­nen werkgev­ers refresh­en wan­neer ze willen, met als gevolg dat ze min­der investeren in hun werkne­mers en omge­keerd. Arbeid is meer en meer terug een koop­waar aan het wor­den, en ook werkne­mers wor­den terug koop­waren.”

“Werkne­mers wor­den opnieuw koop­waren.” – Marc Lee­mans

Niet getreurd

Toch staan jon­geren vol­gens Miran­da Ulens bij het afs­tud­eren niet voor een zwart gat: “Jon­geren hebben van­daag een real­is­tis­ch­er beeld van de arbei­ds­markt dan vroeger. Ze zijn opgevoed met een meer open blik. Met het risi­co te ver­al­geme­nen, komen mensen ook veel vlug­ger in con­tact met nieuwe infor­matie waar­door ze bewuster zijn en wor­den van hoe het er op de arbei­ds­markt aan toe­gaat.”

Ze wijst ook op de var­iëteit aan opties die zich voor net-afges­tudeer­den aan­di­enen: “Als je ges­tudeerd hebt, ligt de wereld voor je open. Dat betekent nog niet dat je de job van je lev­en onmid­del­lijk zal vin­den. Stu­den­ten hebben het voordeel dat ze zich in een enorm gevarieerde arbei­ds­markt bevin­den, maar dat brengt ook met zich mee dat de jobkeuze min­der afgeli­jnd is. Boven­di­en is niet iedereen op zoek naar het­zelfde: som­mi­gen willen nog meer ken­nis opdoen, anderen willen eerst nog een beet­je van de wereld zien, nog anderen willen gewoon een loon om op het einde van de maand de huur te betal­en. Ik heb onder­von­den dat het meestal geen zwart-wit ver­haal is, maar een van gri­jstin­ten.”

Onderwijs

Bei­de kop­stukken zijn het erover eens dat het onder­wi­js niet per­fect kan voor­berei­den op deze brave new world. “Toen ik klein was, had ik nooit het idee dat ik de num­mer één van het ABVV wilde wor­den”, illus­treert Ulens. “Ik vind niet dat onder­wi­js stu­den­ten een op een moet voor­berei­den op de arbei­ds­markt. Die is van­daag in zo’n snelle ontwik­kel­ing dat je vijf jaar lat­er geen werk meer vin­dt met je huidi­ge diplo­ma. De taak van het onder­wi­js is vooral om je geest te ontwikke­len en je blik te ver­ruimen.”

Ook Lee­mans ontkent dat onder­wi­js per­fect kan voor­berei­den op de arbei­ds­markt. “Als stu­dent ben je vooral bezig met je eigen stud­ies en heb je bij­na geen ruimte om aan de verre toekomst te denken. Op de arbei­ds­markt komen bli­jft een ont­dekking. Als je bijvoor­beeld mis­bruik ziet, kan je daar op twee manieren op rea­geren: ofwel ben je een witte mer­el die zich alleen sterk opstelt, ofwel organ­iseer je je col­lec­tief met andere werkne­mers. Je merkt hier mooi het con­trast tussen de indi­vid­u­al­is­tis­che instelling van de stu­dent die zijn of haar exa­m­ens moet halen enerz­i­jds en de werkne­mer die zich meer col­lec­tief zal moeten open­stellen.”

De arbei­ds­markt mag niet onbe­spro­ken bli­jven in het onder­wi­js. Zow­el Lee­mans als Ulens wijzen erop dat vak­bon­den het onder­wi­js moeten benut­ten om jon­geren te informeren over de arbei­ds­markt en hun recht­en. Ulens benadrukt weliswaar dat vak­bon­den dit niet alleen kun­nen: “Als we willen dat het onder­wi­js brede maatschap­pelijke thema’s aansni­jdt, kan dat enkel door poli­tieke druk uit te oefe­nen op de regering. Ik had graag gehad dat het onder­wi­js uitlegt hoe onze sociale zek­er­heid werkt en hoe die tot stand is gekomen. Het is belan­grijk dat mensen die werken, weten welke recht­en en plicht­en ze hebben. Het is niet juist dat werkne­mers afhanke­lijk zijn van een per­soon, hun baas. Je moet buiten de indi­vidu­ele relatie met je baas ook recht­en hebben en die ken­nen.”

Lee­mans treedt hierin bij: “Als werk­zoek­ende kom je dik­wi­jls terecht bij de vak­bond. Zelfs als je meteen werk vin­dt, is het toch belan­grijk om na te denken hoe je je posi­tie bin­nen die job kan ver­sterken. Hier­bij kan de vak­bond een hand­je helpen.”

Imagoprobleem

Vak­bon­den wor­den heel vaak in een negatief daglicht geplaatst. De poli­tieke kleur schrikt af. De hor­rorver­halen die de media bren­gen ook. Onder­tussen wordt de kloof tussen jon­geren en de vak­bon­den steeds grot­er.

Lee­mans beves­tigt die prob­lematiek. Vol­gens hem ligt het indi­vid­u­al­isme bij jon­geren hoger en spe­len con­no­taties zeer sterk mee. “Maar in werke­lijkheid is het ACV heel poli­tiekon­afhanke­lijk. Geloof onze woor­den niet, kijk naar onze daden: er zijn veel ver­schillen tussen par­ti­jen en vak­bon­den die dezelfde kleur delen”, aldus Lee­mans. De vak­bon­den kri­j­gen in Ulens’ ogen de kans niet om in de media te komen met een posi­tief ver­haal. “Als onder­han­delin­gen goed aflopen dan heb je weinig tot geen jour­nal­is­ten. En als we actie voeren of er sprake is van con­flict, staan alle jour­nal­is­ten voor de deur,” vertelt Ulens. Teko­rtkomin­gen toegeven is moeil­ijk, maar Lee­mans steekt het niet onder stoe­len of banken: “We moeten meer en beter uit­leggen. Door de grote indi­vidu­ele ten­dens is het heel moeil­ijk om jonge mensen te over­tu­igen van die nood aan col­lec­tieve kracht. Die nood mag je niet onder­schat­ten, want je zal het meestal niet uithouden tot de eind­meet zon­der.”

Oplossing?

Hoe ze hun imago­prob­leem willen oplossen? Vol­gens Ulens is het duidelijk: “Per­soon­lijk con­tact. Met de mensen gaan spreken. Niet louter leunen op pam­flet­ten en adver­ten­ties.”  De link om jon­geren te bereiken is een uitdag­ing, maar bei­de vak­bon­den hebben een jon­geren­werk­ing en bieden jonge mensen voorde­len. “We moeten daar nog meer op inzetten om die aansluit­ing opnieuw te mak­en. Dat is cru­ci­aal om onder andere de begindip tegen te gaan. Er is echter geen won­der­mid­del, maar we zoeken verder,” aldus een hoopvolle Lee­mans.

“Het is aan jonge mensen om zich niet mee te slepen in ver­haalt­jes onder het mom van vri­jheid bli­jheid” – Miran­da Ulens

Ulens vertelt dat het ABVV ver­schil­lende sym­bol­is­che acties doet zoals The Fight for Four­teen (een ver­hoging van het min­i­mum­loon naar veer­tien euro per uur, red.) en sterk inzet op sociale media. Ze wil ook met haar vak­bond meer naar scholen en uni­ver­siteit­en trekken. “Ik kan mijn ken­nis en ervar­ing delen met jon­geren, maar zij zullen de wereld verder moeten uit­bouwen. Het is aan jonge mensen om zich niet mee te slepen in ver­haalt­jes onder het mom van ‘vri­jheid bli­jheid’, want op jezelf kom je er niet. Het is door col­lec­tief over­leg en samen­werk­ing dat je langza­am maar zek­er vooruit gaat.”

Toekomstmuziek

Een wereld waarin vak­bon­den niet meer bestaan: de nacht­mer­rie van iedere syn­di­cal­ist en zo ook van Lee­mans en Ulens. Alle­bei hameren ze op de rel­e­vantie van hun mid­den­vel­dor­gan­isaties. Vol­gens Ulens zullen er alti­jd vak­bonds­mensen zijn, op welke manier dan ook. Haar voor­naam­ste doel is niet om de vak­bond als huis te bescher­men, maar om voor de recht­en van mensen te bli­jven stri­j­den. Lee­mans vult verder aan: “Als vak­bon­den over­bod­ig wor­den, dan lev­en we in een ide­ale wereld waarin mensen gelijk in het lev­en staan. Dat is echter een utopie. Van­daag zit­ten we eerder in een dystopie waarin sociale onrecht­vaardigheid alomte­gen­wo­ordig is.”

“Als vak­bon­den over­bod­ig wor­den, dan lev­en we in een ide­ale wereld waarin mensen gelijk in het lev­en staan” – Marc Lee­mans

Lee­mans verk­laart verder waarom vak­bon­den bestaan­sre­den hebben: “Vak­bon­den zijn instru­menten van burg­erde­moc­ra­tie om de samen­lev­ing soci­aal gelijk­er te mak­en. Het is fout te denken dat sociale recht­en ver­wor­ven zijn voor alti­jd. Kijk maar naar de huidi­ge regering!” Van de regering hangt heel veel af vol­gens Ulens. “Onze speel­ruimte om din­gen te ver­wezen­lijken wordt heel sterk bepaald door de poli­tiek. Snel vooruit­gang boeken lukt natu­urlijk veel beter met een sociale regering. In het andere geval moeten we actie voeren.”