De Fobie voor de Examenkopie

In augus­tus ver­scheen er in De Stan­daard een artikel over hoe het kopiëren van exa­m­ens dan toch niet com­pleet ver­bo­den wordt, in tegen­stelling tot eerdere bericht­gev­ing. De stu­dent, maf­fioso in de ille­gale exa­m­en­vra­gen­markt, zou uit zijn op een exa­m­enkopie puur voor de ver­sprei­d­ing van vra­gen. De stu­dent die naar eigen inzien nood heeft aan een volledi­ge kopie en zijn of haar gegeven antwo­or­den bli­jft jam­mer genoeg wel met lege han­den achter. Onze uni­ver­siteit stelt namelijk dat het voor ons toch ver­bo­den is een kopie mee naar huis te nemen. Of is het afd­wing­baar?

De Openbaring van de Bestuursinformatie

Om de juristiek achter het hele ‘ver­bod’ te achter­halen moet men terug­gaan naar 2004, toen het open­baarhei­ds­de­creet werd aangenomen. Dit ste­unt op artikel 32 van de Grondwet, dat de open­baarheid van bestu­ur voorschri­jft. Elke burg­er heeft recht om op aan­vraag bepaalde infor­matie van de over­heid te verkri­j­gen. “Dat bestu­urs­de­creet werd zo opgesteld dat niet alleen pub­lieke instellin­gen, de over­heid, maar ook pri­vate onder­wi­jsin­stellin­gen eron­der vie­len”, stelt Dylan Couck, onder­voorzit­ter van Vlaamse Verenig­ing van Stu­den­ten (VVS). Voor Artevelde Hogeschool en de KU Leu­ven beves­tigde de Raad van State bijvoor­beeld al dat zij in de zin van dat open­baarhei­ds­de­creet gek­wal­i­ficeerd wor­den als bestu­urin­stanties, net omdat ze belast zijn met een taak van alge­meen belang en beslissin­gen nemen die der­den (lees: stu­den­ten) binden – exa­m­ens en resul­tat­en dus. In de toelicht­ing van dat arrest werd duidelijk gemaakt dat die pas­sage spec­i­fiek bedoeld was om de pri­vate onder­wi­jsin­stellin­gen te vat­ten. Con­creet betekent dit dat zij ver­plicht zijn infor­matie bij aan­vraag vrij te geven met betrekking tot de hele stu­dent-uni­ver­siteitre­latie, waaron­der dus ook een exa­m­enkopie.

In een uit­geschreven exa­m­en kan je nog gedacht­en­gang terugvin­den, in bol­let­jes kleuren niet

Expect the Excepted

De uni­ver­siteit­en en hogesc­holen hebben toch nog een paar uit­zon­derin­gen op de regel als hou­vast om de opvrag­ing van een kopie te weigeren. “Er zijn er drie die logisch gezien ingeroepen kun­nen wor­den door de instelling om zo’n kopie te weigeren, maar de Beroepsin­stantie inza­ke Open­baarheid van Bestu­ur is eigen­lijk alti­jd zeer streng geweest in de toepass­ing ervan”, ver­vol­gt Couck. Een eerste is die van de ken­nelijke onre­delijkheid, wan­neer de stu­dent man­i­fest mis­bruik maakt van het recht. Een vage beschri­jv­ing die aan de hand van een voor­beeld best helder gemaakt kan wor­den: elk exa­m­en van de afgelopen drie jaar aan­vra­gen, valt onder die uit­zon­der­ing. Dit gro­ten­deels ook omdat zij kopi­jen van schriftelijke exa­m­ens van een stu­dent maar tot één jaar na het einde van het betrokken acad­e­mie­jaar bijhouden.

Een instelling moet infor­matie ook niet open­baar mak­en als het gaat over onvolledi­ge doc­u­menten. “In het verleden hebben onder­wi­jsin­stellin­gen al geprobeerd om die uit­zon­der­ing in te roepen toen het ging over inzage of kopieën van deelex­a­m­ens. Wat bleek nu uit de par­lemen­taire voor­berei­d­ing: het moet toch kun­nen. De doc­u­menten die meegenomen wor­den in een besluit­pro­ces zijn wél afgew­erkt wan­neer ze finaal ondertek­end zijn of gequo­teerd wor­den”, benadrukt Couck.

Zie je hen al alle vra­gen uitwissen op een kopie?

“De laat­ste stro­halm waar ze zich dan nog aan kun­nen vastk­lam­p­en is de schend­ing van finan­cieel, economisch en com­mer­cieel belang.” Als de open­baar­mak­ing van een exa­m­en een te grote kost met zich mee­brengt, kan het geweigerd wor­den. Deze is wel al suc­cesvol ingeroepen wan­neer het ging over sta­tion­sproeven in de geneeskunde. Ze moeten inter­na­tion­aal afgestemd wor­den en de moeil­ijkheid om die valide op te stellen zou afwe­gen tegen de vraag van stu­den­ten om er kopieën van te kri­j­gen.

UGexit

De uni­ver­siteit kan met futiliteit­en begin­nen te gooien, maar dat geldt ook voor de stu­dent! Het open­baarhei­ds­de­creet (sinds decem­ber 2018: bestu­urs­de­creet) geldt enkel voor de Vlaamse Gemeen­schap, aangezien onder­wi­js een Vlaamse bevoegdheid is, maar Big Broth­er Europa ziet alles. “Het Hof van Jusi­ti­tie heeft in een Ierse zaak op een zeer cre­atieve wijze gezegd dat antwo­or­den die de stu­dent geeft en de feed­back van de exam­i­na­tor per­soon­s­gegevens van die stu­dent zijn”, aldus Couck. Er werd in die zaak ges­te­und op de voor­ganger van de fameuze GDPR-wet­gev­ing. Dit zijn regels rond de bescherming van pri­va­cy en gegevens van de Euro­peaan. Hoe deze wet­ten dan pre­cies rel­e­vant zijn, ver­heldert Couck: “De hoof­dreden die het Hof aan­haalt is de eval­u­atie van de stu­dent. De inhoud zou het niveau van de ken­nis en vaardighe­den van de stu­dent weer­spiege­len en eventueel ook zijn gedacht­en­gang, oordeel en kri­tis­che geest en boven­di­en infor­matie over het hand­schrift. De ‘eventueel’ en ‘boven­di­en’ zor­gen ervoor dat dit ook voor meerkeuzevra­gen geldt. In een uit­geschreven exa­m­en kan je nog gedacht­en­gang terugvin­den, in bol­let­jes kleuren niet.”

“Daar­naast stelt de GDPR dat een eerste kopie van per­soon­s­gegevens zelfs gratis moet zijn.” Maar hij is duidelijk­er: “Het is natu­urlijk alle­maal zeer ver­re­gaande recht­spraak; als pun­t­je bij paalt­je komt, betekent het dus wel effec­tief dat de Vlaamse decreet­gev­er niet, of toch zeer moeil­ijk, kan ver­bieden dat stu­den­ten een kopie kri­j­gen van hun eigen antwo­or­den.”

De kant van de vijand

De vraag of een exam­i­na­tor zijn indi­vidueel auteursrecht kan uitoe­fe­nen op de recht­en van de stu­dent bli­jft helaas en er bestaat nog steeds dis­cussie rond. “Je zou als exam­i­na­tor in begin­sel wel je auteursrecht kun­nen inroepen. De Codex Hoger Onder­wi­js ver­plicht de uni­ver­siteit wel de open­baarheid te rege­len in haar onder­wi­js- en exa­m­en­re­gle­ment, en ook per­son­eel moet dat naleven. Het is dus zek­er niet evi­dent om het auteursrecht te gebruiken als uit­zon­der­ing op die open­baarheid”, nuanceert Couck. Zelfs als het auteursrecht suc­cesvol ingeroepen zou kun­nen wor­den, wringt het admin­is­tratieve schoen­t­je: “Zie je hen al alle vra­gen uitwissen op een kopie?”

I would like to speak to the manager

De UGent heeft beslist dat zij geen kopieën wil ver­schaf­fen en Couck en VVS moedi­gen het ook niet aan als je er geen behoefte aan hebt, maar het zou dus wel moeten kun­nen. OD XXIX (Onder­wi­js­de­creet 29), dat vanaf sep­tem­ber 2019 van kracht is, omschri­jft helder dat de stu­dent eerst op feed­back­mo­ment moet gegaan zijn en dat de kopie strikt voor eigen gebruik moet dienen. Al deze stap­pen gevol­gd en toch geweigerd? Aan­vecht­en! De UGent mag een redelijke aan­vraag op een exa­m­enkopie in principe niet afs­laan, maar je weet best waarom en of je het al dan niet wel echt nodig hebt.