Gent underground: de Gentse metro die nooit was


Door

Archief

Zestig jaar geleden had Gent een uitgebreid netwerk van tramlijnen. Ooit waren er zelfs plannen voor een ondergrondse tramlijn in de stad. Wat gebeurde er met dat netwerk? En heeft de tram nog een toekomst in Gent?

Oor­spronke­lijk gepub­liceerd op 19/04/2021 – 9:39 door Dries van Dort

Dit artikel werdt oor­pronke­lijk gepub­liceerd op de oude Scham­per site. Toen deze uit gebruik werd genomen, wer­den alle artikels overgezet.

Vroeger, toen elke vorm van open­baar ver­vo­er nog een paard inhield, bestond er in Gent al een heuse paar­den­tram. Door het sim­pele truc­je van een wag­on op rails te zetten en er een paard aan te hangen, sloe­gen deze trams erin om duizel­ing­wekkende snel­he­den tot wel 6km/u te behalen. Al snel werd duidelijk dat ste­den en open­bare paar­den­mest niet men­gen, en werd er overgeschakeld op elek­trische trams. Met deze propere en betrouw­bare energiebron kreeg het Gentse tramw­erk de kans om te groeien en bloeien, en rond 1960 had Gent in totaal elf tram­li­j­nen die het stad­s­cen­trum ver­bon­den met de omliggende gemeen­ten. Zo kon je bijvoor­beeld per­fect een tram van Mari­ak­erke naar de Koren­markt nemen, of van de Sterre naar het Gent Sint-Pieterssta­tion. Aan de democ­ra­tis­che pri­js van ongeveer 15 cent per rit, was de tram de eerste echte vorm van open­baar ver­vo­er in Gent.

De jaren zes­tig betek­enden helaas het einde voor dit netwerk. De economis­che boom tij­dens de gold­en six­ties zorgde ervoor dat de auto betaal­baarder werd en het aan­tal auto­mo­bilis­ten schoot de hoogte in. Iedereen had plots een auto, met files tot gevolg. In hun eindi­ge wijsheid trans­formeer­den de ste­den­bouwkundi­gen van de jaren zes­tig de Gentse strat­en om zo alle ruimte aan de auto te geven. Zo wer­den grote delen van de Leie overkapt om te gebruiken als par­keer­plaats, en werd de Koren­markt een gigan­tisch afschrik­wekkend kruis­punt waar elke afs­lag de foute afs­lag is. De nieuwe brede wegen voorza­gen weinig plaats voor tram­rails en kabels, en langza­am maar zek­er verd­ween de tram bij­na volledig uit Gent. Som­mige lij­nen wer­den volledig afgeschaft, anderen wer­den ver­van­gen door bussen. 

Tram onder de grond 

Het was in deze tijd dat men begon te dromen van een premetro in Gent. Een premetro is een tram, maar dan (deels) in tun­nels onder de grond. Trouwens, voor zij die graag ‘de park­ing’ eens ver­lat­en: in Antwer­pen is de premetro er wél gekomen. De Leie, in die tijd nét geen open riool, zou volledig overkapt wor­den zodat er ruimte vrijk­wam voor een brede autoweg als verbind­ing tussen de Koren­markt en de stad­sring. Onder die autoweg zou een metrokok­er het Sint-Pieterssta­tion verbinden met de Koren­markt. 

Dat was echter buiten de Gen­te­naars gerek­end. Antwer­pen had miss­chien genoeg groothei­dswaanzin om aan zo’n project te begin­nen, maar Gent wist wel beter. Een grootschalige cam­pagne ‘Metro Neen’ protes­teerde zwaar tegen de plan­nen en het is niet moeil­ijk om in te zien waarom. Ontel­bare his­torische gebouwen zouden schade oplopen door de trillin­gen, en het graven van een metro­tun­nel in de moerasachtige grond onder de stad is een kwest­ie van graven en hopen dat de gebouwen erboven niet mee naar bene­den komen. Kort nadat de eerste spade in de grond zat werd het metro­plan dan ook offi­cieel geschrapt. In het cen­trum werd het ver­keer echter zó druk dat er wel iets gedaan moest wor­den. 

De kentering

Enkele jaren lat­er begon de sit­u­atie echter te veran­deren. Ben­zinepri­jzen ste­gen, kli­maatop­warm­ing werd een ding, de vraag naar open­baar ver­vo­er begon te sti­j­gen, en in Gent begon het autovri­je gebied vorm te kri­j­gen. Langza­am maar zek­er wer­den de stedelijke lit­tekens duidelijk die zoveel jaren aan auto­geöriën­teerde stad­splan­ning had­den veroorza­akt. Trams wer­den plot­sel­ing opnieuw een aantrekke­lijk alter­natief voor de wagen. Zo besloten ste­den als Lon­den, Par­i­js en Man­ches­ter om terug kabels op te hangen en trams te her­in­tro­duc­eren in het straat­beeld, wat een groot suc­ces bleek.

Gentse tram spoort niet

Des te teleurstel­lend is het gebrek aan investerin­gen dat we zien bij ons eigen Gentse tram­net. Met slechts drie lij­nen is het zelfs moeil­ijk om van een echt tram­netwerk te spreken. Na haar voet te breken aan een tram­rail pleitte Anneleen Van Bossuyt (N‑VA) in 2018 zelfs nog voor een volledig tramvrij cen­trum. Tram­li­j­nen zouden te duur zijn en onveilig voor fiet­sers en voet­gangers. Als alter­natief stelt de par­tij zoge­naamde tram­bussen voor: gelede bussen die hun eigen bed­ding hebben en ongeveer even lang zijn als een tram. Daartegen­over staat dat ze een lagere capaciteit hebben, min­der com­fort­a­bel zijn, nog steeds CO2 uit­stoten en slechts half zo lang mee­gaan.

Hoewel er al jaren wordt gespro­ken over de uit­brei­d­ing van het net en het herope­nen van oude tram­li­j­nen, veran­dert er onder het huidi­ge bestu­ur teleurstel­lend weinig. De laat­ste ver­leng­ing, slechts een extra 800 meter aan sporen, is van 2016 gele­den, en plan­nen voor een nieuwe tram­li­jn 7 (Gent Sint-Pieterssta­tion – Zuid – Dampoort) bestaan al sinds 2008 maar het eerste stuk rails moet voor­lop­ig nog aan­gelegd wor­den. Erg­er nog: in 2017 moest De Lijn tram 4 richt­ing Moscou zelfs afschaf­fen omdat de sporen in zulke slechte staat waren. De arme buurt­be­won­ers moeten het sinds­di­en met een pen­del­bus stellen. 

Meer tram­li­j­nen zouden de bin­nen­stad verder kun­nen ont­las­ten en auto­mo­bilis­ten een aantrekke­lijk ater­natief bieden. De afwezigheid van een ambitieuze visie op het tram­net, of zelfs op open­baar ver­vo­er in Gent in het alge­meen, is dan ook jam­mer voor pen­de­laars, de stad, en haar inwon­ers.

Lessen uit de sixties

Het is moeil­ijk om geen bewon­der­ing te hebben voor het opti­misme dat de ste­den­bouwkundi­gen van vroeger had­den. ‘Vooruit­gang’ was in de jaren zes­tig dan ook een veel sim­pel­er begrip: “Meer auto’s! Bredere wegen! Meer beton! Her­bouw alles!”. De aan­pak van­daag de dag is echter voorzichtiger en gen­u­anceerd. Het is onder­tussen bewezen dat het bouwen van meer wegen alleen maar lei­dt tot meer auto’s en meer files. Mocht­en de premetro en bijhorende autoweg namelijk gebouwd zijn, had dit impli­ci­et gecom­mu­niceerd dat het de bedoel­ing is om de auto naar de stad te nemen. Het feit dat Gent zo’n ondo­or­dring­baar dool­hof van lage-emissiezones en cir­cu­latieplan­nen werd, is waarschi­jn­lijk de beste manier om auto’s te weren uit de stad. Toekom­stige gen­er­aties zullen de ste­den­bouwkundi­gen van de jaren zes­tig dan ook dankbaar zijn voor wat zij des­ti­jds beslis­ten.


Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *