“Zelfdiscipline is nodig, maar moet ook begrensd worden”

Psy­chologe Emelien Lauw­erier is gespe­cialiseerd in gezond lev­en. Ze is werkza­am aan de fac­ul­teit­en Psy­cholo­gie en Ped­a­gogis­che Weten­schap­pen, en Geneeskunde en Gezond­hei­dsweten­schap­pen. 

Nieuwe gewoon­ten aan­leren is moeil­ijk, zo blijkt uit wereld­wi­jd onder­zoek. Maar waarom? 

“We zien vaak in reclame­cam­pagnes: ‘maak de juiste keuze’ of ‘gezond lev­en moet ges­meerd lopen’, maar dat is niet zo een­voudig. Het is niet louter ‘een keuze’. Gedrag veran­deren is moeil­ijk omdat het gaat over het door­breken van geves­tigde rou­tines. Die moeten we ver­van­gen door iets anders.”

 

“Boven­di­en heeft gezond gedrag een aan­tal ken­merken die het echt moeil­ijk mak­en om het je eigen te mak­en. In veel gevallen is het onge­zonde alter­natief het makke­lijk­ste, want je moet er min­der inspan­ning voor doen. Een pak­je fri­et gaan halen om de hoek is makke­lijk­er dan bood­schap­pen doen en een gezonde maalti­jd koken. Het gaat vaak ook niet over een­ma­lig gedrag. Als je meer wilt bewe­gen, moet je dat meer­maals per week doen. Je moet con­stant met dat gedrag bezig zijn en het lang vol­houden. Het moet geïn­te­greerd wor­den in je dagelijkse lev­en.”

“Het onge­zonde alter­natief is iets dat automa­tisch komt. Het gezonde vraagt aan­dacht en cog­ni­tieve inspan­ning”

Iets is een gewoonte als het bij­na onbe­wust gebeurt. Hoe vaak moeten we han­delin­gen her­halen tot ze een gewoonte wor­den? 

“Hoe lang het duurt om een gewoonte op te bouwen hangt af van wat die pre­cies is. Er bestaan wel tech­nieken die het makke­lijk­er mak­en om het gedrag te inte­gr­eren in je lev­en. Als je een goed voorne­men hebt, wil je iets bereiken. Het prob­leem stelt zich bij de inten­tion-behav­iour gap of de kloof tussen het te bereiken doel en het gedrag. Het helpt heel wat om je doel heel con­creet te mak­en met ‘als/­dan-plan­nen’. Als ik thuiskom van de les, dan trek ik mijn sportschoe­nen aan en ga ik vijf kilo­me­ter lopen. Die imple­men­tatie-inten­ties zor­gen ervoor dat je je voorne­men kunt automa­tis­eren. De con­text roept een bepaald gedrag op, waar­door de kans grot­er wordt dat je het effec­tief doet. Het onge­zonde alter­natief is iets dat automa­tisch komt. Je moet daar geen moeite voor doen. Het gezonde vraagt aan­dacht en cog­ni­tieve inspan­ning.”

Leer­stof door het jaar heen bijhouden is miss­chien com­plex­er dan dagelijks gaan lopen, omdat er veel andere fac­toren aan vasthangen, zoals soci­aal lev­en, slaapge­woon­ten, enzovoort. Heb je tips voor stu­den­ten om goede voorne­mens vol te houden?

“Er zijn schema’s die je helpen om goede gewoontes aan te houden zoals SMART (Spec­i­fiek, Meet­baar, Accept­abel, Real­is­tisch, Tijds­ge­bon­den, red.) en WOOP (Wish, Out­come, Obsta­cle, Plan, red.). Het gaat er vooral om je doe­len zo con­creet mogelijk te mak­en.”

“Nudges zijn ook een hulp­mid­del. Ze dwin­gen je niet om din­gen te doen, maar geven wel een lieflijk duwt­je in de rug. Een voor­beeld hier­van zijn de stick­ers in de vorm van vlieg­jes in de uri­noirs in Schiphol. Deze zor­gen ervoor dat mensen prop­erder en gerichter plassen. Je kan nudges ook bij jezelf toepassen. Dit kan aan de hand van quotes die je aan­brengt in je omgev­ing om je attent te mak­en op het doel dat je wil bereiken. Andere mensen kun­nen ook een nudge zijn. Prat­en met anderen over wat je wil bereiken helpt, omdat zij een nudge kun­nen zijn voor jou op moeil­ijke momenten.”

Er wordt beweerd dat stu­den­ten slechter scoren en meer uit­stellen. Waren zij vroeger dan beter in het aan­leren van goede gewoontes?

“Het is een makke­lijke verk­lar­ing om te stellen dat we als per­soon min­der doorzettingskracht hebben en ik denk zelf dat dit niet waar is. De omgev­ing maakt het ons moeil­ijk om gezond gedrag te stellen en het vol te houden. De con­text waarin je nu studeert, is heel uitda­gend en veran­dert ten opzichte van vroeger. We lev­en in een maatschap­pij waarin er van alles op ons afkomt. Er zijn gren­zen aan ons doorzettingsver­mo­gen en we lev­en in een omgev­ing die echt enorm aflei­dend is.”

“Mild­heid voor onszelf is heel belan­grijk.”

De harde knip van Ben Weyts is terecht vol­gens som­mi­gen, aangezien veel stu­den­ten vakken lang mee­dra­gen. Helpt zo’n knip om het ver­meende teko­rt aan zelfdis­ci­pline tegen te gaan? 

“Het is natu­urlijk een heel harde maa­tregel. Ik geloof meer in een trans­for­matie van ons onder­wi­jssys­teem zodat we de verwachtin­gen beter kun­nen afstem­men op de mogelijkhe­den van stu­den­ten zelf. Het is een ‘en-enver­haal’. Hoe kun­nen we los van het indi­vidu zor­gen dat het haal­baar bli­jft? Toen ik studeerde was er geen over­spoel­ing van meldin­gen via dig­i­tale kanalen. Sociale media en blend­ed onder­wi­js beston­den nog niet. De con­text is veran­derd en hoewel deze inno­vaties veel goeds bren­gen, moeten we ook zor­gen dat de belast­ing op de stu­den­ten niet hoger wordt.”

De knip brengt alleszins een extra stres­sor met zich mee, waar­door stu­den­ten zichzelf nog meer regels opleggen. Brengt dat gevaren met zich mee?

“Je kan jezelf zware regels opleggen, maar die zijn vaak niet vol te houden. Mild­heid voor onszelf is heel belan­grijk. Het is een bal­ans tussen moeten en mogen. Zelfdis­ci­pline is nodig, maar moet ook begrensd wor­den.”