IJkingsproeven: Weyts is fan, studenten minder

Volledig vrij is de toe­gang tot het hoger onder­wi­js al een tijd­je niet meer. Om het te hoge aan­tal instromers te beperken, maar ook de kwaliteit van de oplei­d­ing te garan­deren en het slaag­per­cent­age te ver­hogen, kwam er in 1997 een bindend toe­lat­ing­sex­a­m­en voor de oplei­din­gen Geneeskunde en Tand­heelkunde. Voor die exa­m­ens moet je niet enkel sla­gen, maar ook tot een selec­tie van de best presterende deel­ne­mers behoren om te mogen begin­nen aan de oplei­d­ing. Sinds dit jaar geldt dezelfde regeling in de richt­ing Dier­ge­neeskunde. 

Het stokpaardje van Weyts

De laat­ste jaren wer­den er ook andere – min­der strik­te – mid­de­len ingezet om de doorstro­ming naar het hoger onder­wi­js te reg­uleren en onder­s­te­unen. Zo bestaan er sinds 2013 ijk­ingstoet­sen in de inge­nieur­sweten­schap­pen om de stu­den­ten een beter beeld van hun vaardighe­den en ken­nis, en hun ver­houd­ing tot het verwachte instap­niveau te geven, maar ook om hen aan te sporen die ken­nis zo nodig bij te spijk­eren. Tot voor kort waren deze ijk­ing­sproeven vri­jbli­jvend, maar sinds 2018 zijn ze voor som­mige richtin­gen ver­plicht.

Tij­dens de leg­is­latu­ur van min­is­ter Ben Weyts is het aan­tal ijk­ingstoet­sen aan de Vlaamse uni­ver­siteit­en maar lief­st ver­drievoudigd. Die ijk­ingstoet­sen en ver­plichte start­toet­sen zijn niet bindend, in tegen­stelling tot het ingang­sex­a­m­en. Ook wie niet slaagt, is welkom in de oplei­d­ing, maar sinds 2018 is hier voor de inge­nieur­sweten­schap­pen wel een ver­plicht remediëringstra­ject aan gekop­peld.

“Stu­den­ten die er niet thuishoren, zouden zo sneller een wake-upcall kri­j­gen”

– Ben Weyts, min­is­ter van Onder­wi­js

Tegen­wo­ordig woedt de dis­cussie of deze ijk­ing­sproeven ook in andere richtin­gen nut­tig kun­nen zijn. Min­is­ter Weyts vin­dt alvast van wel, en ziet ze graag ver­plicht voor elke uni­ver­si­taire oplei­d­ing. “Op die manier ver­mi­j­den we ook een ver­spilling van geld, kwaliteit en energie. Stu­den­ten die niet in het hoger onder­wi­js thuishoren, zouden zo sneller een wake-upcall kri­j­gen”, vertelde hij in het praat­pro­gram­ma #Bel­Ri­adh.

“Momenteel zijn er al veer­tien oplei­din­gen waar­voor deel­name aan een start­toets een voor­waarde voor inschri­jv­ing is”, laat zijn kabi­net weten. “Dat is al een mooi aan­tal op korte tijd, maar het zou mooi zijn om voor elke oplei­d­ing een start­toets te hebben.” De start­proeven, de nieuwe term voor ver­plichte, niet-bindende toe­lat­ing­sproeven, zijn dan ook een waar stok­paard­je van Weyts. Toch is het geen van bove­naf opgelegd project. “De ver­ant­wo­ordelijkheid voor de ontwik­kel­ing, imple­men­tatie en opvol­ging van de toet­sen ligt volledig bij de instellin­gen. De experten die de toet­sen ontwikke­len en analy­seren zijn uit­er­aard het best geplaatst om aan te geven wan­neer een toets vol­doende valide is om ze ver­plicht in te voeren.”

De starttoets als remediëringsinstrument

“Wij zijn niet a pri­ori tegen ijk­ingstoet­sen, op voor­waarde dat ze door­dacht en ration­eel wor­den ingezet, in het belang van de stu­dent”, vertelt Mat­tias Niels, bestu­ur­der Onder­wi­js bij de Gentse Stu­den­ten­raad (GSR). Aan UGent vol­gt de gemid­delde stud­iedu­ur al enkele jaren een opwaartse trend. Amper 32 % van de stu­den­ten haalt bin­nen de voorziene tijd een bach­e­lordiplo­ma. “Met ijk­ingstoet­sen probeert men dat prob­leem te ver­helpen, door stu­den­ten nog voor aan­vang van hun stud­ies te informeren over het vereiste instap­niveau. Ze geven dan nog de mogelijkheid om zich bij te spijk­eren via remediëringstra­jecten, die vanaf vol­gend jaar in enkele oplei­din­gen ver­plicht wor­den.”

“Oplei­din­gen zoals Psy­cholo­gie of Recht­en hebben momenteel geen dergelijk instru­ment”

– Mat­tias Niels, bestu­ur­der Onder­wi­js GSR

Niels plaatst daar meteen een kant­teken­ing bij. “Oplei­din­gen waar­van men de instroom en doorstroom wil opti­malis­eren, zoals Psy­cholo­gie of Recht­en, hebben momenteel geen dergelijk instru­ment, omdat er geen bestaat met vol­doende inhoudelijke en voor­spel­lende validiteit.” Momenteel bestaan toe­lat­ing­sproeven daarom voor­namelijk voor de zoge­naamde STEM-oplei­din­gen. Vol­gens het kabi­net Weyts gaat Niels daarmee voor­bij aan de bedoel­ing van de start­toet­sen: “Een start­toets test begin­com­pe­ten­ties, niet wat je tij­dens de oplei­d­ing moet leren. Een van de belan­grijk­ste zak­en bij bijvoor­beeld Psy­cholo­gie is de ken­nis van acad­emisch Ned­er­lands. Dat kan je dus zek­er testen met een start­toets.”

Of Weyts’ start­toet­senof­fen­sief effec­tief zal zijn, betwi­jfelt Niels sterk: “Als ze gepaard gaan met vol­doende mid­de­len voor studie- en tra­ject­begelei­d­ing en gerichte vroege heror­iën­ter­ings­maa­trege­len, komen ijk­ingstoet­sen max­i­maal tot hun recht. Dat is hoogst onzek­er, onder andere door de onder­fi­nancier­ing van het hoger onder­wi­js.”

Voorzichtigheid geboden

De menin­gen bij de Vlaamse Verenig­ing van Stu­den­ten (VVS) zijn van een gelijkaardi­ge toon­aard. Voorzit­ter Julien De Wit is niet automa­tisch voor of tegen ijk­ing­sproeven. “Er moet bli­jvend onder­zocht wor­den of ijk­ings- en toe­lat­ing­sproeven een posi­tief effect hebben op studieren­de­ment, zon­der dat bepaalde groepen er nade­len bij ondervin­den.” Stu­den­ten zijn namelijk nog meer dan tevoren afhanke­lijk van hun vooro­plei­d­ing, en aan de beschik­bare voor­berei­d­ings- en bijschol­ingstra­jecten hangt een bij momenten toren­hoog pri­jskaart­je. Op het kabi­net Weyts denken ze daar anders over: “De start­toet­sen bezor­gen ons inziens nie­mand een oneer­lijk nadeel. Inte­gen­deel, iedereen mag zich nog steeds inschri­jven, maar kan zich wel beter vergelijken met de ben­odigde start­com­pe­ten­ties en dus zelf reflecteren over de gemaak­te studiekeuze. Wan­neer de cesu­ur niet behaald wordt en men zich toch inschri­jft in de oplei­d­ing, kri­jgt de stu­dent boven­di­en gepaste onder­s­te­un­ing via de ver­plichte remediëring.”

“IJk­ing­sproeven zijn alti­jd een momen­top­name van de vaardighe­den en ken­nis van stu­den­ten”

 – Julien De Wit, voorzit­ter VVS

Toch heeft De Wit zijn twi­jfels over de inhoud van de proeven: “Momenteel worste­len alle ijk­ing­sproeven nog met prob­le­men qua eerlijkheid en validiteit. Ze kun­nen afschrikken en foutief advies geven aan kansen­groepen en zo de toe­gang tot oplei­din­gen min­der democ­ra­tisch mak­en. Daarom mogen ijk­ingstoet­sen nooit bepal­end of exclud­erend zijn voor de studiekeuze.” Net als Niels benadrukt De Wit dat vol­doende investerin­gen in remediëringstra­jecten cru­ci­aal zijn.

“Louter de ijk­ing­sproef kan niet lei­den tot een betere onder­wi­jskwaliteit.”, waarschuwt De Wit. “Ze zijn alti­jd een momen­top­name van de vaardighe­den en ken­nis van stu­den­ten, die niet alti­jd rep­re­sen­tatief is voor hun capaciteit­en. Daarom moeten we er voorzichtig mee omsprin­gen.”