Hypatia, de waakhond tegen woke

Het woke-debat is van­daag actueel en gepo­lariseerd als nooit tevoren. Bart De Wev­er deed er eerder dit jaar nog zijn beklag over in zijn pam­flet met de passende titel ‘Over woke’. Dit ter­wi­jl Luc Sels, rec­tor van de KU Leu­ven, ons echter waarschuwt met de woor­den: “Rechts maakt een karikatu­ur van woke. De polaris­er­ing ver­lamt de weten­schap­pelijke wereld.” Ook VRT sprong recent nog op de woke-kar, met het pro­gram­ma ‘Sarah in Woke­land’, waarin Sarah Van­deursen op zoek gaat naar de ware beteke­nis van het woord woke.

Wat is woke zijn?

Wat houdt ‘woke zijn’ nu eigen­lijk in? Van­daag de dag zijn er namelijk zo veel betekenis­sen in omloop waar­door het soms moeil­ijk is om door het bos de bomen te zien.

Let­ter­lijk betekent ‘woke’ wakker zijn of bewust zijn. Al in het begin van de 20e eeuw was er sprake van de term, die toen werd gebruikt in Afrikaans-Amerikaanse gemeen­schap­pen als een reminder om alert te zijn voor vor­men van dis­crim­i­natie. Ook de Black Lives Mat­ter-beweg­ing hanteerde de term, in het bij­zon­der om buiten­sporig poli­tiegeweld jegens zwarte Amerika­nen aan te kla­gen. In zijn heden­daagse beteke­nis betekent ‘woke zijn’ dat je een alerte houd­ing aan­neemt. Je bent dan meer waakza­am voor maatschap­pelijke mis­standen. “Het con­cept duikt vooral op bij grote thema’s zoals de kli­maatveran­der­ing of bij de prob­lematieken rond min­der­hei­ds­groepen”, zegt soci­oloog Wal­ter Weyns (UA). De essen­tie is om ongelijkhe­den te bestri­j­den.

Wat wel vast­staat, is dat deze ein­de­loze dis­cussies over woke en can­cel­cul­tu­ur vaak ten koste gaan van de prob­lematieken die ze tra­cht­en aan te kaarten

Daar­naast wordt woke meer en meer gebruikt als beledig­ing voor mensen die hierin ’te ver gaan’. Er hangt dus veel af van hoe je woke definieert: als een terechte aan­klacht tegen vor­men van ongelijkheid of als een beweg­ing die net één stap verder gaat dan wat ’terecht’ is.

Wat is cancelcultuur?

Wie woke zegt, zegt can­cel­cul­tu­ur. Dat is een term die ver­wi­jst naar het ter ver­ant­wo­ord­ing roepen van indi­viduen of organ­isaties die tegen de woke-ide­alen ingaan.
Wat aan­vanke­lijk bedoeld was als een manier om druk te zetten op prob­lema­tis­che actoren en om zo posi­tieve veran­derin­gen teweeg te bren­gen, kreeg algauw een negatieve con­no­tatie. Zoge­naamde can­cel­la­tions wor­den namelijk vaak bestem­peld als een inbreuk op de vri­jheid van mening­suit­ing. Of dit alti­jd terecht is, is nog maar de vraag. Het hangt ervan af hoe erg de aangeklaagde feit­en zijn en of ze onder de vri­jheid van mening­suit­ing vallen of niet. Wat wel vast­staat, is dat de ein­de­loze dis­cussies over woke en can­cel­cul­tu­ur vaak ten koste gaan van de prob­lematieken die ze tra­cht­en aan te kaarten.

Hypatia

Ook in de acad­emis­che sec­tor woedt het woke-debat. Daarom richtte Astrid Elbers (UA), samen met enkele andere aca­d­e­mi­ci, Hypa­tia op. Hypa­tia pro­fileert zich als een onafhanke­lijk meld­punt dat zich inzet om de acad­emis­che vri­jheid in het hoger onder­wi­js te vri­jwaren. Daar­bij verzet het zich actief tegen zoge­naamd ‘woke-activisme’ en ‘can­cel­cul­tu­ur’. Hypa­tia stelt namelijk dat aca­d­e­mi­ci meer en meer aan zelf­cen­su­ur doen, uit schrik om gecan­celd te wor­den. Zij kun­nen bij het meld­punt terecht als ze menen dat hun acad­emis­che vri­jheid geschon­den is. Hypa­tia zal dan de prob­lematiek in kaart bren­gen en een oploss­ing proberen te zoeken door te bemid­de­len.

Een klik­li­jn die net het­zelfde doet als het­gene dat ze wil aan­kla­gen: indi­viduen met een andere mening exposen

Kliklijn?

Sinds de opricht­ing ervan, kreeg het meld­punt al veel kri­tiek. Crit­i­ci spreken niet langer van een meld­punt, maar van een klik­li­jn. Een die op zijn beurt alleen maar bij­draagt tot nog meer polar­isatie. Een klik­li­jn die net het­zelfde doet als het­gene dat ze wil aan­kla­gen: indi­viduen met een andere mening exposen.