Open Boek met Petra De Sutter: “de praktijk loopt achter op het wetgevend kader”

Waarom moeten we in Bel­gië nog stri­j­den voor LGBT-recht­en?

“We moeten een onder­scheid mak­en tussen de wet­gev­ing die wij hebben en de dagelijkse realiteit. Qua wet­gevend kad­er zijn wij wereld­wi­jd een beet­je pio­niers, dus dat is goed. Wat in de harten en hoof­den van de samen­lev­ing gebeurt, daar is nog werk aan de winkel. We weten alle­maal: er is dis­crim­i­natie, maar ook ver­baal en fysiek geweld. Er is ook een maatschap­pelijke ten­dens die mij veron­trust. Kijk naar Hon­gar­i­je en Ital­ië, bin­nenko­rt miss­chien ook Ned­er­land. Daar zijn nu par­ti­jen aan de macht die LGBT-recht­en aan het terugschroeven zijn. Door Mel­oni zijn er nu vrouwenkop­pels waar een van de vrouwen plots niet meer erk­end wordt als de moed­er van haar kind. We moeten waakza­am bli­jven ten opzichte van die evo­lu­tie in andere lan­den. Bel­gië ontsnapt daar voor­lop­ig aan, maar wij horen toch ook homo­fobe en trans­fobe uit­sprak­en bij som­mige poli­tieke par­ti­jen. En wat je op sociale media vin­dt, is even­min om vrolijk van te wor­den. We moeten oplet­ten dat we de recht­en die we ver­wor­ven hebben, behouden. Dat is waarom we moeten bli­jven spreken over LGBT-the­ma’s.”

“We hebben het meemoed­er­schap wet­telijk omkaderd, maar niet het mee­vader­schap”

Vin­dt u dat de maatschap­pij, ondanks het breed wet­gevend kad­er, nog steeds het­ero­nor­matief is?

“Op veel vlakken is dat niet het geval. Een voor­beeld waar dat wel zo is: we hebben het meemoed­er­schap wet­telijk omkaderd, maar niet het mee­vader­schap. Die het­ero­nor­ma­tiviteit zit vaak onbe­doeld in aller­lei sys­te­men inge­bakken. In de gezond­hei­d­szorg word je als holebi- of transper­soon de dag van van­daag nog alti­jd bewust of onbe­wust gedis­crim­i­neerd. We weten dat veel mensen er zelfs niet over dur­ven te prat­en als ze bij de arts gaan, want ze zijn bang dat ze moeil­ijke vra­gen moeten beant­wo­or­den. Vol­gens een onder­zoek van MAG Jeunes is 36% van holebi- en tran­sjon­geren die bij de dok­ter gaat bang dat ze vreemd bekeken, beo­ordeeld en gedis­crim­i­neerd zullen wor­den. Door die bar­rière ligt de drem­pel voor goede zorg hoger voor die groep. De medis­che wereld is zich daar gelukkig van bewust, zoals het Europese project Health4LGBTI aan­toonde. Medisch per­son­eel zou graag beter opgeleid wor­den om de spec­i­fieke noden van die doel­groep te leren ken­nen. Je kan dezelfde vast­stellin­gen doen in andere sec­toren, zoals sport en onder­wi­js. Holebi-jon­geren voe­len zich op school min­der veilig, zijn vaak het slachtof­fer van pestge­drag door medeleer­lin­gen en kri­j­gen soms opmerkin­gen van leerkracht­en. Lev­en we dus nog alti­jd in een het­ero­nor­matieve samen­lev­ing? Ik denk dat we dat miss­chien wel moeten con­clud­eren.”

Denkt u dat verder acad­emisch onder­zoek een stim­u­lans kan zijn om bestaande insti­tu­ties aan te passen, zoals in het verleden gebeurde met kun­st­matige bevrucht­ing en abor­tus?

“Absolu­ut. Je hebt dri­jvers en trekkers van zo’n agen­da nodig. Het mid­den­veld, activis­ten en de hele gemeen­schap zijn onmis­baar. Anderz­i­jds heb je ook aca­d­e­mi­ci nodig die open staan voor die the­ma’s. Als we bijvoor­beeld iets willen doen aan het men­taal welz­i­jn van holebi’s, dan moet je weten waaruit je vertrekt. Je moet dat kun­nen meten en je moet kun­nen nagaan of een gekozen beleid het men­taal welz­i­jn in die groep effec­tief ver­betert. Ik ben zow­el weten­schap­per als activist, en het is goed dat we onder­zoek gedaan hebben en dat we gepub­liceerd hebben in weten­schap­pelijke tijd­schriften om zulke agenda’s vooruit te duwen. Dat creëert bewustz­i­jn, ook bij politi­ci die dan uitein­delijk de beslissin­gen moeten nemen. Acad­emisch onder­zoek en de maatschap­pelijke prak­tijk gaan hand in hand.”

Toch is er een grote groep in de samen­lev­ing die eigen­lijk niet meer luis­tert naar wat de weten­schap te zeggen heeft. Hoe kri­jg je ook hen mee in het ver­haal?

“Dat klopt, covid heeft daar een invloed op gehad. Voor covid had­den weten­schap­pers meer aanzien en autoriteit. Tij­dens de pan­demie hebben we het beleid heel erg op virolo­gen en epi­demi­olo­gen gestoeld, maar voor een viroloog is het sim­pel: je sluit iedereen thuis op en het virus zal weg­gaan. We hebben na die eerste golf gezien dat we ook reken­ing moesten houden met andere aspecten. Een poli­tiek besluit is gebaseerd op meer dan alleen een weten­schap­pelijk advies. Anderz­i­jds, als we willen weten hoe het gesteld is met geweld tegen de holebige­meen­schap, hebben we cijfers nodig. Ik denk dat onder­zoek nog alti­jd de basis moet zijn van elke poli­tieke besliss­ing. Dat mag, maar hoeft geen high­tech lab­o­ra­to­ri­u­mon­der­zoek zijn, dat is soci­ol­o­gisch onder­zoek, psy­chol­o­gisch onder­zoek, dat is vel­don­der­zoek. Ik hoop en ik ga ervan uit dat dat soort onder­zoek niet in vraag wordt gesteld.”

“Ook in het poli­tieke bedri­jf moeten we de weten­schap­pelijke meth­od­es veel meer toepassen dan van­daag het geval is”

Speelt uw ervar­ing als arts en aca­d­e­m­i­ca in het verleden nog steeds een grote rol in de beslissin­gen die u maakt als polit­i­ca?

“Natu­urlijk heeft mijn weten­schap­pelijke vorm­ing mij heel erg beïn­vloed. Kijk, ik zit in een poli­tieke omgev­ing waar beslissin­gen genomen moeten wor­den. Als ik in het par­lement hoor ‘ja, maar ik ken iemand die …’, dan gaat mijn haar recht­staan. Eén casus is sim­pel­weg niet vol­doende om con­clusies uit te trekken. De begin­se­len van de sta­tistiek zijn nut­tig om beleid op te baseren. Helaas, wat zien we van­daag? Dat degene die op Face­book iets zegt, ‘want ik heb dat ergens gelezen’, plots een expert is. Op sociale media wordt soms de groot­ste non­sens verteld. Je moet je infor­matie ergens op aftoet­sen, en dat gebeurt ook in de poli­tiek veel te weinig. Ook in het poli­tieke bedri­jf moeten we de weten­schap­pelijke meth­od­es veel meer toepassen dan van­daag het geval is. In het Europese par­lement (waar De Sut­ter zetelde vooraleer ze min­is­ter werd, red.) zijn evi­dence based pol­i­cy mak­ing, impact­stud­ies en eval­u­aties zeer nor­maal. Die tra­di­tie zorgt er miss­chien voor dat wet­ten er min­der snel door komen, maar het maakt beleid wel een pak grondi­ger. Toen ik min­is­ter werd op het Bel­gis­che fed­erale niveau, ver­won­derde het mij dat dat bij ons min­der gebeurde.”