Cantussen wordt immaterieel erfgoed

“Voor mij is een can­tus iets voor de vriend­schap, de gezel­ligheid, samen­z­i­jn met gelijkgezinde mensen, of mensen uit dezelfde streek”, vertelt Maxime. “Can­tussen, dat is gewoon sfeer en amuse­ment”. Daar­naast zorgt de can­tus voor een welkome vorm van struc­tu­ur in het hec­tis­che lev­en van de gemid­delde stu­dent. “Het is een gestruc­tureerde avond: je weet duidelijk waar je je aan moet verwacht­en en wat er zal vol­gen.” Dat wil natu­urlijk niet zeggen dat elke can­tus het­zelfde is. Vol­gens Maxime is dat zelfs een van de meest typ­is­che eigen­schap­pen van een can­tus: “De vol­go­rde, de liederen, de locatie, de mensen, enzovoort zijn tij­dens de can­tus niet alti­jd het­zelfde. Er wordt ook soms ook inge­speeld op de actu­aliteit. Er zal alti­jd wel iets unieks zijn aan de can­tus, maar natu­urlijk alti­jd bin­nen dezelfde struc­tu­ur.” Ver­schil­lende ste­den en stu­den­ten­v­erenigin­gen hebben andere regels en gebruiken. Zo mogen in Gent nor­maliter alleen gedoopte stu­den­ten bin­nen op een can­tus, wat ook bij­draagt tot de vaak unieke ervar­ing. 

“Dat drankaspect is absolu­ut niet het belan­grijk­ste”

Voor Maxime is het can­tussen ook een voort­durend veran­derend iets. “Can­tussen is een lev­end ding. De basis­struc­tu­ur bli­jft, maar de kleine veran­derin­gen zijn de belan­grijk­ste. Ik ben ook blij dat Gent uitein­delijk de besliss­ing genomen heeft terug zijn eigen ver­sie uit te bren­gen en opnieuw wat vernieuwing heeft geïn­tro­duceerd. De codex van het KVHV (Katholiek Vlaams Hoogstu­den­ten­ver­bond, red.), de Leu­vense edi­tie die ook in Gent cir­culeerde, is zo goed als onveran­derd sinds de jaren 50. Die liederen bli­jven ongeveer het­zelfde, en het is toch een beet­je jam­mer dat er daar geen evo­lu­tie komt.”

Een veel­ge­ho­orde com­men­taar op can­tussen, is dat ze an sich weinig meer zijn dan een goed excu­us om veel pin­ten te drinken. Een vooro­ordeel dat vol­gens hem alvast niet klopt. “Voor mij is dat drankaspect absolu­ut niet het belan­grijk­ste en dat zou voor iedereen zo moeten zijn. Ik heb al can­tussen gedaan waarop ik enkel water en fris­drank dronk. Ik hoef er zek­er niet lazarus uit te komen. Je bent op een can­tus om je vrien­den te zien, je bent daar voor de gezel­ligheid. Die liederen zwepen je op, de emoties komen vrij.”

Erfgoed

Het can­tussen in al zijn vor­men is onlangs ook offi­cieel imma­terieel erf­goed gewor­den. Het sluit aan bij een lange lijst van activiteit­en en gebeurtenis­sen, gaande van origa­mi tot de tabaks­feev­erkiez­ing. In de prak­tijk veran­dert dit weinig vol­gens Maxime en komt het vooral neer op een extra pluim of titel. Toch ziet hij ook wel kleine prak­tis­che voorde­len: “Miss­chien dat er som­mi­gen zijn die naar de mama en de papa gaan en zeggen: ‘Mama en papa, dat is wel imma­terieel erf­goed, hé!’ ”

“Uit­er­aard moet een codex mee­gaan met zijn tijd”

Belan­grijk­er voor hem is het ima­go van can­tussen: “Mogelijks lei­dt het tot meer sociale aan­vaard­ing. Op dit moment zijn er zeer veel buiten­staan­ders die daar nog steeds op neerk­ijken en een negatieve bijk­lank geven aan het can­tussen ter­wi­jl dat absolu­ut niet nodig is.” De erken­ning kan voor het can­tussen echter ook nadelige gevol­gen hebben. “Natu­urlijk hoop ik dat ze niet, zoals wel bij Aalst Car­naval het geval was, met het ver­g­root­glas naar ons zullen kijken en iedereen over dezelfde kam scheren. In alles vind je wel een rotte appel, en het zou jam­mer zijn dat iets dat an sich zo mooi is, wordt teni­etgedaan door de mensen die het ver­pesten voor de rest.”

Controverse

De vergelijk­ing met Aalst Car­naval komt inder­daad niet uit het niets. Net zoals bij het dopen komt er steeds meer kri­tiek op de ver­schil­lende aspecten van can­tussen. Naast het rijke­lijk aan­wezige ger­ste­nat, kun­nen ook som­mige liederen op steeds meer com­men­taar reke­nen, gaande van vrouwon­vrien­delijke tot racis­tis­che tek­sten. Maxime nuanceert de kri­tiek meer­maals: “We zijn daar vanu­it de Gentse beweg­ing mee bezig, net zoals in Leu­ven. Er wordt over gespro­ken en gede­bat­teerd, en dat is volledig terecht. Uit­er­aard moet een codex mee­gaan met zijn tijd, je kunt dat niet hon­derd jaar het­zelfde houden, dat zou belache­lijk zijn.” Liederen zoals ‘Pol­ly Wol­ly Doo­dle’ wer­den op deze manier al aangepast in de Gentste codex, maar zijn nog steeds in de orig­inele ver­sie terug te vin­den in andere codices.

“Stu­den­ten zijn veel meer met een edu­catieve aan­pak dan cen­su­ur”

Cen­su­ur is voor hem dan ook een te drastis­che oploss­ing: “Liederen cen­sur­eren of eruit halen omdat ze in een ver­keerde tijdspe­ri­ode gebruikt wor­den, lijkt me een moeil­ijke opgave. Dan kun je vol­gens mij heel de codex eruit halen, of toch zek­er de helft.” Hij spreekt de kri­tiek vooral tegen vanu­it de oor­sprong van de liederen: “Veel van de liederen zijn marsliederen. Het Zwit­serse leg­er gaat ook marsliederen zin­gen, maar wil dat zeggen dat de liederen die zij zin­gen fout zijn? Neen, die zijn neu­traal.” Ook liederen met een meer pre­caire oor­sprong, zoals het Duitse lied Eri­ka, moeten gen­u­anceerd wor­den. “Eri­ka is vol­gens mij het groot­ste prob­leem, omdat dat zogezegd een SS-lied zou geweest zijn. Dat is niet waar, het werd gezon­gen door de Wehrma­cht. Mid­den de jaren 70 en 80 werd dat nog alti­jd gezon­gen, zow­el door het Duitse leg­er als het Bel­gis­che leg­er. Staat er iets in over nazisme in dat lied? Neen, dus wat is er puur tek­stueel dan fout aan dit num­mer? Stu­den­ten zijn veel meer met een edu­catieve aan­pak dan cen­su­ur.” Hij drukt op het hart dat de liederen die duidelijk over de schreef gaan, aangepast wer­den of niet meer in de codices staan en dat ze dus wel degelijk mee­gaan met hun tijd.

De Gentse codex is vol­gens hem dan ook inclusief en de dis­cussies die er van­daag zijn komen neer op de leefti­jd van som­mige van de liederen: “Heden­daagse muziek, dat staat bijvoor­beeld meer ter dis­cussie, tegen­over de ver­oud­erde muziek. Het ‘Kaerel­slied’, bijvoor­beeld, is een saai Mid­delned­er­lands num­mer. Wan­neer zing je dat? Met een paar com­mili­tones die dat lied toe­val­lig ken­nen, waar­bij je een luit van onder het stof kunt halen om het nog wat oud­er te mak­en (lacht)”