Lezersbrief: Progressieven, niet woke zijn!

Sarah Plaizier, voorzit­ter Jong Groen Stu­Gent, copy­right Pas­cal Mey­vaert

De laat­ste jaren kan je moeil­ijk naast het woord ‘woke’ kijken. Opiniemak­ers vullen gretig krantenpagina’s over een ver­meende intel­lectuele plaag uit Ameri­ka, en langza­mer­hand zou ook onze samen­lev­ing besmet rak­en. Of het nu gaat over het taal­ge­bruik van Roald Dahl of twee kussende vrouwen in een Pixarfilm: alles voedt de morele paniek om ‘woke’. Op kop loopt N‑VA-voorzit­ter Bart De Wev­er, die er bin­nenko­rt aan Uni­ver­siteit Gent een lez­ing over geeft. De titel luidt: ‘Hoe woke onze cul­tu­ur verni­etigt’. ‘Woke’ zou het gemu­nt hebben op het vri­je denken en de Vlaamse cul­tu­ur. Een heldere omschri­jv­ing van wat die bedreig­ing juist inhoudt, is echter moeil­ijk te vin­den. Hoe kun­nen we een gen­u­anceerde dis­cussie voeren zon­der te weten waarover we prat­en?

‘Woke’ had vroeger een een­duidi­ge beteke­nis: in de jaren 30 en 40 gebruik­ten Afro-Amerika­nen de term. Ze spo­or­den elka­ar aan ‘wakker’ te bli­jven voor racisme en geweld. In de geseg­regeerde wereld van toen geloof­den alleen naïeve Afro-Amerika­nen in de goede wil van poli­tieagen­ten, rechters en politi­ci. De bood­schap was: “Bli­jf zo ver mogelijk van uni­for­men van­daan. De staat is niet kleuren­blind.” Spi­jtig genoeg geven veel Afro-Amerikaanse oud­ers deze adviezen van­daag nog aan hun kinderen. Je kan het hen niet kwal­ijk nemen. Zwarte mensen vallen nog steeds meer dan andere raciale groepen in de Verenigde Stat­en ten prooi aan poli­tiegeweld. In 2014 bracht Black Lives Mat­ter de term naar het bred­er pub­liek. Na een poli­tie-inter­ven­tie stierf immers opnieuw een zwarte jon­gen. Dit was de drup­pel; er moest meer aan­dacht komen voor raciale ongelijkheid.

Het wordt te pas en te onpas gebruikt

Daar­na werd ‘woke’ uit de con­text van antiracisme gerukt. Poli­tiek rechts eigende zich de term toe. Het wordt te pas en te onpas gebruikt, waar­door de beteke­nis ervan erg is ver­vaagd. In de VS gaf dat aan­lei­d­ing tot onom­won­den autori­tarisme. Zo maakt de gou­verneur van Flori­da, Ron DeSan­tis, nu wet­ten om de ‘woke indoc­tri­natie’ in scholen te bestri­j­den. Hij snoeit hard­handig in les­ma­te­ri­aal: erg vage voor­waar­den geven aan welke boeken “accept­abel” zijn voor leer­lin­gen. Het gevolg? Lege boeken­planken in de klas. Leerkracht­en die het ver­keerde les­ma­te­ri­aal aan­bieden, riskeren namelijk hun licen­tie te ver­liezen. Erg­er nog: mogelijks wor­den ze voor hun ‘mis­daden’ ver­vol­gd.

Som­mige filosofen proberen de term te definiëren om afs­tand te nemen van deze uit­was. Zo vin­dt Floris van den Berg iedereen die een opdel­ing maakt tussen ‘onder­drukkers’ en ‘onder­druk­ten’ woke. ‘Wok­ies’ denken na in tegen­stellin­gen: man onder­drukt vrouw, wit onder­drukt zwart, het­ero onder­drukt homo … Het is een werk­bare defin­i­tie, maar het grote prob­leem ermee is dat ze gaat over een manier van denken. Als er al terecht prob­le­men wor­den aangekaart onder de noe­mer van woke, staat de diag­nose al vast. Het rot zou zit­ten in hoe ‘de woke activis­ten’ de sit­u­atie beo­orde­len. Het ligt aan hun ongen­u­anceerd denken, hun pasklaar oordeel over de onder­drukkers en hun steev­aste com­passie voor de onder­druk­ten. Maar die din­gen zijn niet nieuw. Waarom weegt het oordeel van activis­ten van­daag zo sterk door?

Is het grotere prob­leem niet dat een privége­sprek onbe­doeld een ‘voor­val’ kan wor­den?

Eind vorig acad­e­mie­jaar ging een per ongeluk opgenomen gesprek tussen twee per­son­eel­sle­den van Uni­ver­siteit Antwer­pen viraal. “Racis­tisch en ontoe­laat­baar,” reageerde de rec­tor. Hij schorste bei­de indi­viduen. Al snel werd deze gebeurte­nis een ken­teken van het gevaar van ‘woke’. Zijn reac­tie, meent men, is volkomen buiten pro­por­tie. Het prob­leem wordt hier bij de rec­tor gesitueerd. Het grotere plaat­je gaat echter ver­loren: mas­sa­me­dia mak­en privége­sprekken niet langer evi­dent. Door nieuwe tech­nolo­gie kan wat je zegt, je achter­vol­gen tot de eeuwigheid. ‘Anti­woke’ doet ons nadenken over hoe de rec­tor dit voor­val aan­pak­te, maar zouden we er ons niet eerder om bekom­meren dat hij über­haupt moest rea­geren? Is het grotere prob­leem niet dat een privége­sprek onbe­doeld een ‘voor­val’ kan wor­den?

Ook elders maakt het label ‘woke’ blind voor achterliggende prob­le­men. Uit de kinder­boeken van Roald Dahl wer­den recent woor­den gewist omdat ze kwet­send zouden zijn. Niet toe­val­lig gebeurde dit nadat Net­flix licen­ties verkreeg over enkele van Dahls bek­end­ste titels. Vol­gens jour­nal­ist Bart Eeck­hout van De Mor­gen heeft dit weinig te mak­en met pro­gressief activisme: “Dit is dan ook geen geval­let­je van wok­e­ness, maar van een indus­triële gigant die doorsneep­ro­ducten wil sli­jten aan de mas­sa en dus elke ophef pre­ven­tief wil ver­mi­j­den.” Niet een ‘woke’ opdel­ing tussen onder­drukkers of onder­druk­ten lei­dt tot cen­su­ur, wel het win­st­motief van grote bedri­jven. Ook een andere analyse is mogelijk: de voor­spel­bare con­tro­verse na de aan­pass­ing van het kinder­boek, maak­te Dahl plots veelbe­spro­ken (en wellicht opnieuw meer gelezen). Miss­chien dacht Net­flix munt te slaan uit polaris­er­ing.

Bij­na alti­jd zijn meer con­crete oorza­k­en aan te duiden voor de prob­le­men die ‘woke’ zou veroorza­k­en. Privége­sprekken wor­den steeds pub­liek­er. Ongelukkige uit­sprak­en die niet voor het grote oor bedoeld waren, dreigen pub­liek te lekken. Dat komt niet door een ‘woke’ rec­tor, maar door nieuwe tech­nolo­gieën zoals het inter­net en livestreamap­pa­ratu­ur. Niet een opdel­ing tussen onder­drukkers en onder­druk­ten lei­dt tot de her­schri­jv­ing van boeken, wel multi­na­tionale bedri­jven die winst boven artistieke integriteit plaat­sen. Maar als je toch alles aan ‘woke’ wijt, kom je uitein­delijk voor een groot prob­leem te staan. Je prob­lema­tiseert immers een manier van denken. Tech­nolo­gie en bedri­jven kun­nen we reg­uleren. Hoe mensen denken, daar­ente­gen, is een ander paar mouwen. Ofwel gri­jp je dra­conisch in, zoals DeSan­tis in Flori­da, om die denkwi­jze te manip­uleren. Ofwel bli­jf je hangen in een soort Dora-oploss­ing: “Zwieber, niet ste­len!” – “Pro­gressieven, niet woke zijn!”