Arrogantie of hersenfalen?

Zelfoverschatting is geen hoax

We hebben als mens wel vak­er de neig­ing onszelf te over­schat­ten, vooral als we eigen­lijk rot­slecht zijn in iets. Dit effect heet het Dun­ning-Kruger­ef­fect. In defin­i­tievorm: het Dun­ning-Kruger­ef­fect is een psy­chol­o­gisch ver­schi­jnsel, waar­bij incom­pe­tente mensen juist door hun incom­pe­ten­tie het metacog­ni­tieve ver­mo­gen mis­sen om in te zien dat hun keuzes en con­clusies soms ver­keerd zijn. Onze defin­i­tie: ge denkt da ge beter zijt dan de rest, ter­wi­jl ge eigen­lijk gewoon suckt.

Per­so­n­en die zichzelf over­schat­ten, besef­fen dit vaak niet

Rarara, wie is beter dan de rest?

Aan de hand van een exper­i­ment, wat zeer vooruit­strevend was des­ti­jds, gin­gen David Dun­ning en Justin Kruger na of hun the­o­rie over de menselijke arro­gantie klopte. In de proef lieten ze enkele stu­den­ten een toets mak­en en inschat­ten wat de resul­tat­en zouden zijn. De resul­tat­en beves­tig­den de hypothese: stu­den­ten die slecht sco­or­den op de test dacht­en dat ze het geweldig had­den gedaan. Maar dat is niet het enige wat uit het exper­i­ment voortk­wam. De proef­per­so­n­en die hoge resul­tat­en haalden op de toets, bleken zichzelf veel lager in te schat­ten. De Britse filosoof Bertrand Rus­sel vat­te dit lat­er op een prachtige manier samen: “In de wereld van van­daag lopen de domkop­pen over van zelfverzek­erd­heid, ter­wi­jl de slim­meriken een en al twi­jfel zijn.”

Wij, scep­tis­che Scham­per­lab­bers, wilden graag extra beves­tig­ing. Hier­voor vie­len we de bevolk­ing van Gent lastig met drie iet­wat absurde vra­gen. Na elke vraag lieten we hen schat­ten hoeveel van de tien mensen dezelfde oploss­ing zouden verkiezen of het daarmee eens zouden zijn. De vra­gen luid­den als vol­gt:

1. Voor jou staan twee pad­den­stoe­len en een klein kaboutert­je. Je hebt ver­schrikke­lijk veel honger en echt trek in een pad­den­stoel, zon­der sterf je miss­chien van de honger. Eet je een van de twee op, ook al is de kans groot dat je het huis van de kabouter opeet?

2. Je bent op een onbek­ende pla­neet en ziet twee aliens die alle­bei in nood zijn. Je kan er maar een­t­je red­den. Wie red je: de groene, slan­gachtige alien of de bru­ine, kat­achtige alien?

3. De aarde is ver­schroeid door de opwarm­ing van de aarde en iedereen leeft voor­taan op Mars. Jij mag van van­daag op mor­gen zelf iemand – een­der wie – de absolute macht over deze com­pleet nieuwe wereld toeken­nen. Wie kies je?

Resultaten liegen nooit

Wat blijkt? De resul­tat­en zijn ver­rassend. Bij de eerste vraag beant­wo­ordde slechts 33.3 pro­cent dat ze de pad­den­stoel niet zouden ope­ten, ter­wi­jl ze dacht­en dat er gemid­deld 80 pro­cent ‘neen’ gin­gen antwo­or­den. Schat de gemid­delde mens zich te slim, te geweldig, te boven­natu­urlijk in? De vol­gende vraag beves­tigde ons ver­moe­den: ja, ze schat­ten zichzelf effec­tief te hoog in. Amper 17 pro­cent zou de slan­gachtige alien red­den, maar dacht dat 70 pro­cent deze optie zou verkiezen. Wat de spec­i­fieke reden hier­voor is, wordt duidelijk in het nobel­pri­jswin­nende werk van onze geliefde weten­schap­pert­jes: Dun­ning en Kruger.

“In de wereld van van­daag lopen de domkop­pen over van zelfverzek­erd­heid, ter­wi­jl de slim­meriken een en al twi­jfel zijn”

Onwetend en onbekwaam

Zelfover­schat­ting is niet zomaar een fenomeen, er bestaat een verk­lar­ing voor. De weten­schap­pers hebben het met moeil­ijke woor­den over hersen­ge­bieden en synapsen en aller­lei elek­trische impulsen. Ver­tal­en we dit naar niet-weten­schap­pelijk jar­gon, komt dit neer op het vol­gende: je hebt dezelfde bek­waamheid nodig om iets te kun­nen als inschat­ten of je ergens goed in bent. Daaruit vol­gt ook dat mensen die ergens goed in zijn, zichzelf meer onder­schat­ten. Hoe gek­wal­i­ficeerder je bent in iets, des te meer inzicht je hebt in je eigen ken­nen en kun­nen. Wan­neer je meer ziet wat je teko­rtkomin­gen zijn, ga je gen­u­anceerder nadenken.

“The very knowl­edge and skills nec­es­sary to be good at a task are the exact same qual­i­ties that a per­son needs to rec­og­nize that they are not good at that task. So if a per­son lacks those abil­i­ties, they remain not only bad at that task, but igno­rant to their own inabil­i­ty”, stellen Kruger en Dun­ning.

Error 404: sociale controle

Maar hoe komt het dan dat we in het dagelijkse lev­en niet merken dat we niet zo bek­waam zijn als we denken? In het alledaagse lev­en, wan­neer je geen vra­gen over aliens en kabouters moet beant­wo­or­den, com­penseren sociale fac­toren jouw incom­pe­tente gedrag. Zo over­schat­ten we onszelf ook meer in sit­u­aties waar deze weg­vallen. Bij het niet ope­ten van de pad­den­stoel wordt gedacht dat dat de juiste morele oploss­ing is, maar meer dan de helft is het hier niet mee eens. Men creëert zijn eigen sociale fac­toren om de zelfover­schat­ting weg te mof­fe­len en men legt morele stan­daar­den op in deze par­al­lele wereld, waar­van men denkt dat iedereen deze zal vol­gen. Niet dus.

We kop­pe­len dan ook nog even terug naar ons eigen exper­i­ment. Hoe bred­er de vra­gen, hoe min­der mensen zichzelf over­schat­ten tij­dens het exper­i­ment. Maar hoewel van alle drie de vra­gen bij de laat­ste het minst aan­tal mensen aangeven dat anderen hun antwo­ord zouden verkiezen, bli­jft de inschat­ting toch hoog. Zo denken twee per­so­n­en die Oba­ma de macht zouden toeken­nen dat meer dan 50 pro­cent van de respon­den­ten hun keuze zouden vol­gen. Heel zek­er van zijn of haar stuk is de per­soon die Poet­in aan de macht zou zetten. Die beweert namelijk dat alle per­so­n­en deze keuze zouden toe­juichen. Al bij al zijn we best opgelucht dat de aarde nog niet ver­schroeid is, en kan de opa van proef­per­soon 10 nog rustig in de zetel bli­jven zit­ten, voor hij wereldlei­der op Mars wordt. 

Wat kan je hieraan doen?

Per­so­n­en die zichzelf over­schat­ten, besef­fen dit vaak niet. Je kan dan ook best proberen hen tot inzicht te lat­en komen. Zo zijn er een aan­tal vra­gen die je kan beant­wo­or­den, zoals: “Stel ik per­soon­lijke doe­len die ik nooit haal? Begin ik vaak aan iets zon­der er genoeg infor­matie over te hebben? Heb ik het gevoel dat iets goed ging, ter­wi­jl de resul­tat­en nietig zijn?”

Elke eerlijke stu­dent antwo­ordt hier ongetwi­jfeld drie keer ‘ja’ op en zo kun­nen we een diag­nose stellen: jij hebt last van zelfover­schat­ting. Reme­die: aan­vaar­den da ge suckt en die taak tegen mor­gen gewoon verder afmak­en.