Maak van een muis geen mammoet

Als je het woord ‘mam­moeten’ hoort dan denk je waarschi­jn­lijk meteen aan een van die harige beesten uit Ice Age. Je bedenkt je natu­urlijk ook dat deze arme diert­jes al vele jaren uit­gestor­ven zijn. Treur niet, een team van Amerikaanse weten­schap­pers hebben er hun doel van gemaakt om de uit­gestor­ven mam­moet van de Ice Age terug uit het graf te lat­en her­ri­jzen.

Mammoet fantasieën

Ze zijn er echter nog niet. Het DNA in de teruggevon­den mam­moeten is veel te beschadigd. Na de dood begin­nen bac­ter­iën nam­melijk van bin­nen- en buite­naf het weef­sel aan te tas­ten. Zo wor­den de lange ketens doorgeknipt en veel kor­ter gemaakt. Dat maakt het moeil­ijk­er voor weten­schap­pers om een niet beschadigde celk­ern te isol­eren, en die is natu­urlijk cru­ci­aal voor het kloon­pro­ces.

Dege­nen die denken dat ze ooit in staat zullen zijn om hun kloon naar exa­m­ens te sturen, zullen we moeten teleurstellen

Maar er is ook goed nieuws! Weten­schap­pers zijn er wel in ges­laagd om een cel, met mam­moeten-DNA, weer te activ­eren. Om dit te doen hebben ze een celk­ern uit een mam­moe­ten­cel gehaald en die in een eicel van een muis gesto­ken. Hier­na heeft deze de eerste teke­nen van een celdel­ing ver­toond. Het pro­ces viel echter snel stil, waarschi­jn­lijk omdat de celk­ern te beschadigd was. Gelukkig maar, want de wereld is waarschi­jn­lijk nog niet klaar voor een muis-mam­moethy­bride. Voor de geeks onder ons is het miss­chien fijn om te weten dat die acti­vatie enorm posi­tief is, omdat het de kans creëert de celk­ern van de mam­moet te her­stellen. Als dit zou lukken, wordt het op ter­mi­jn wel mogelijk om weer een mam­moet op de aarde te lat­en rond­lopen.

Coming Soon to Your Dinner Table

Mam­moeten zijn echter niet de enige dieren die men probeert te klo­nen. Schapen, muizen en hon­den wor­den bijvoor­beeld ook al gek­loond en zelfs met veel meer suc­ces. Zo hebben Chi­nese weten­schap­pers de ‘Sher­lock Holmes van de poli­tiehon­den’ meerdere keren gek­loond. Op die manier willen ze garan­deren dat de juiste genen van de mama­hond wor­den doorgeven aan haar jon­gen. In Peking hebben ze nu dus een klein leg­er van schat­tige hond­jes, die geweldig goed moordza­k­en kun­nen oplossen. Verder zijn er ook al schapen, muizen en paar­den gek­loond. Met deze vooruit­gang begin­nen som­mige aca­d­e­mi­ci te speculeren over klo­nen in de vee-indus­trie. In 2008 beves­tigde de Amerikaanse over­hei­ds­di­enst FDA (The Fed­er­al Depart­ment of Agri­cul­ture) dat gek­loond vlees veilig is om te eten. Of er nu ook effec­tief gek­loonde dieren ges­lacht en opgegeten wor­den is vol­gens dat agentschap moeil­ijk te zeggen, want klo­nen zijn nu een­maal iden­tiek aan andere dieren. Chi­na daar­ente­gen steekt zijn kloonprogramma’s niet onder stoe­len of banken. Zo plant het chi­nese bedri­jf BGI om een miljoen koeien per jaar te klo­nen. Een kri­tis­che lez­er zou zich echter de vraag kun­nen stellen of de vee-indus­trie echt nóg meer dieren nodig heeft.

Dolly het schaap

Als we over klo­nen spreken moeten we natu­urlijk de groot­moed­er van alle klo­nen ver­melden. Dol­ly het schaap maak­te in 1997 wereld­nieuws als het eerste zoogdi­er ooit dat suc­cesvol gek­loond werd. Dol­ly was niet alleen bij­zon­der omdat ze gek­loond was, maar ook omdat ze drie moed­ers had. Pro­gressief denk je, maar dit was meer een gevolg van het kloon­pro­ces dan van de poli­tieke over­tuigin­gen van de weten­schap­pers. De eicel kwam van de ene moed­er en de kern hier­van werd ver­van­gen door de kern van een melkklier­cel van een andere moed­er. Dit nieuw samengesteld eit­je groei­de in een labo tot een embryo. Het embryo werd dan in moed­er numero tres geplaatst. De aan­dachtige lez­er zal weten dat de melkklieren van schapen zich in de uiers bevin­den. Dat is direct ook de reden waarom Dol­ly naar coun­tryzan­geres Dol­ly Par­ton ver­noemd werd. De zan­geres staat namelijk mede bek­end voor het grote schap dat ze heeft.

Dol­ly was niet alleen bij­zon­der omdat ze gek­loond was maar ook omdat ze drie moed­ers had.

Het lev­en van Dol­ly was echter niet zo rooskleurig als een coun­trylied­je. Ze spendeerde haar hele lev­en bin­nen en werd uitein­delijk geëuthanaseerd, omdat ze leed aan longkanker, een gevolg van het lange bin­nen­zit­ten en dus niet van het klo­nen. Toch leeft Dol­ly een beet­je verder in de vorm van haar eigen klo­nen; Daisy, Deb­bie, Denise en Dian­na zijn iden­tiek aan Dol­ly en waren in 2016 nog steeds in lev­en. Mensen met een mor­bide inter­esse in dode gek­loonde schapen kun­nen Dol­ly gaan bezichti­gen in het Nationale Muse­um van Schot­land.

Siencefiction, maar in de realiteit

Nu, al die ver­haalt­jes en hypothe­sen over klo­nen zijn alle­maal goed en wel, maar hoe zit dat nu juist in elka­ar? Scham­per zou Scham­per niet zijn als we ons niet zouden verdiepen in de moeil­ijke the­o­rie. We zullen jul­lie echter proberen besparen van al het saaie acad­emis­che taal­ge­bruik dat je in papers vin­dt. Let’s dive in.

Met kloning wordt in de biolo­gie ver­wezen naar het pro­ces van het kopiëren van cellen of stukken DNA. De werk­wi­jze van het klo­nen is gebaseerd op de CRISPR-Cas9 tech­nolo­gie. Die zit stan­daard in elk lichaam en wordt daar gebruikt om virussen aan te vallen. CRISPR kan je zien als een grote DNA-bib­lio­theek waarin ook kleine stuk­jes DNA van ver­sla­gen virussen  in wor­den bewaard, zodat het lichaam het virus beter kan aan­vallen als het nog eens bin­nen­valt. Het kloon­pro­ces valt echter uit te leggen op dezelfde manier als je vroeger par­elket­tin­gen maak­te. Het ver­loopt in vier fasen. Eerst moet je de ket­ting breken om de DNA-kraalt­jes apart te kri­j­gen. Wan­neer ze van het touwt­je (uit de cel) zijn, leg je ze in de vol­go­rde die je wil. Hier­na steek je de nieuw gevor­mde vol­go­rde terug op het draad­je (in de cel dus). Dit pro­ces her­haal je enkele keren en uitein­delijk kijk je welke cellen het nieuwe DNA suc­cesvol hebben opgenomen. Het prob­leem is wel dat het DNA in geen enkele fase beschadigd mag wor­den, en dat is niet alti­jd even makke­lijk. Daarom dat de meeste weten­schap­pers focussen op het gebruik van spier­weef­sel of weef­sels van interne orga­nen. Dit is ook de reden waarom er bijvoor­beeld nooit klo­nen van dino’s zullen rond­lopen. In bot­ten zit geen bruik­baar weef­sel of DNA. Miss­chien maar goed ook, want ik weet niet of we wel een real life Juras­sic Park in ons lev­en willen.

#Clonelivesmatter

Dege­nen die denken dat ze ooit in staat zullen zijn om hun kloon naar exa­m­ens te sturen, zullen we moeten teleurstellen. Zelfs als we er ooit toe in staat zouden zijn om de mens repro­duc­tief te klo­nen (exacte kopieën van mensen), brengt het tal van ethis­che en legale vraagstukken met zich mee. Zo zou, vol­gens de VN, het repro­duc­tief klo­nen ethisch niet cor­rect zijn en ingaan tegen het recht tot zelf­beschikking – want als de kloon iden­tiek is, heeft die dan wel vri­je wil? –  en tegen de menselijke waardigheid. Dit omdat klo­nen vaak wor­den gezien als een instru­ment, ook al zijn het natu­urlijk wel mensen die je kloont. Verder is klo­nen een gevaar­lijk pro­ces waar­bij er ver­schil­lende din­gen kun­nen mis­gaan, klo­nen zijn daar­door vaak vat­baarder voor ver­schil­lende ziek­tes en aan­doenin­gen.

Als de kloon iden­tiek is heeft die dan wel vri­je wil?

Op je weg naar je hoog­steigen mini me zijn er dan ook ver­schil­lende legale hin­dernissen. Zo is er in de EU een ver­bod op menselijk klo­nen en heeft de VN een niet-bindende res­o­lu­tie die oproept om menselijk klo­nen tegen te houden. Dit gecom­bi­neerd met de tech­nis­che moeil­ijkhe­den – mensen zijn nu een­maal moeil­ijk te klo­nen – zorgt ervoor dat het repro­duc­tief klo­nen van mensen geen directe pri­or­iteit heeft. Toch wordt er volop geëx­per­i­menteerd met het ther­a­peutisch klo­nen van mensen. Dit is niet alleen gemakke­lijk­er, omdat het dan alleen over cel- en weef­sel­types en orga­nen gaat, maar vaak ook ethis­ch­er omdat het een enorme hulp zou kun­nen zijn bij trans­plan­taties en stam­celther­a­pie. Toch bli­jft ther­a­peutisch klo­nen een tech­nisch huzaren­stuk­je en zal het nog vele jaren duren voor­dat het een alge­meen geac­cepteerde meth­ode zal wor­den.  

Een blik op oneindig

De toekomst van klo­nen staat niet vast. Ver­schil­lende regelt­jes, wet­ten, ethis­che bedenkin­gen en weten­schap­pelijke raad­sels zor­gen ervoor dat het geen evi­den­tie is om mensen en dieren te klo­nen. Het kan uitein­delijk zo ver komen dat de tech­nolo­gie op punt staat, maar ner­gens mag toegepast wor­den. Alles zal er vanaf hangen wie wat waar kloont. Onder het mot­to ‘Waarom niet?’ kun­nen weten­schap­pers veel doen, maar ook de vraag ‘Waarom wel?’ moet vol­gens velen beant­wo­ord kun­nen wor­den. Heel de sec­tor is echter enorm snel vooruit aan het gaan. Opvol­gen is dus de bood­schap en denk miss­chien zelf al eens na over de ethis­che kant van het klo­nen. Zo heb je zelf al een onder­bouwde mening voor er iemand komt die de zijne door je strot wilt komen duwen.