Keuzestress: een keuze?

Je maakt dagelijks hon­der­den keuzes. Hoe laat je opstaat, wat je aan­doet voor de les. Dat zijn al twee lev­enskeuzes nog voor het ont­bi­jt. Toegegeven, niet elke keuze weegt even zwaar. Kiezen voor de beige dan wel kaki shorts zal je lev­en niet veran­deren. Toch kun­nen ook kleine keuzes lastig of over­weldigend aan­voe­len. Maar waar komt de stress om keuzes te mak­en van­daan, en waarom hebben som­mi­gen er zoveel meer last van dan anderen?

Kiezen is verliezen

Bij keuzestress is het vanzelf­sprek­end om te denken aan de Grote Din­gen des Lev­ens. Je studiekeuze kan het verdere ver­loop van je lev­en bepalen. Door die grote gevol­gen til je zwaar aan een keuze en wuif je ze niet in een-twee-drie weg. Een grote fac­tor zijn de zoge­naamde ver­lieskosten. De keuze vóór iets betekent in veel gevallen ook het niet-kiezen van vele andere keuze­mogelijkhe­den, en het mogelijke geluk dat daarin zou liggen. Wan­neer ik ervoor kies om geneeskunde te stud­eren, wordt de kans klein dat ik ooit pale­on­toloog zal wor­den. Ben ik bereid dat mogelijke lev­en op te geven?

De keuze vóór iets betekent in veel gevallen ook het niet-kiezen van vele andere keuze­mogelijkhe­den, en het mogelijke geluk dat daarin zou liggen

Aan kleine, dagdagelijkse keuzes tillen we min­der zwaar. Gezien we hon­der­den keuzes per dag mak­en, zouden we anders per­ma­nent in een ontred­derde staat rondzw­even. Eet ik een brood­je of een soep­je in de Brug? In welk café spreken we vanavond af? De ver­lieskosten bij deze vra­gen zijn veel lager. Een tas dikke wor­tel­soep kiezen zal je niet nir­vana doen ervaren, en indi­en wel kan je alti­jd de vol­gende dag een andere keuze mak­en. Toch bli­jft keuzestress een sluwe stalk­er: hij over­valt ons zelfs op de meest banale momenten. 

Hoe werkt keuzestress?

Cen­traal bij keuzestress is de poten­tialis, de voor­waardelijke vorm. Alles draait om mogelijk toekom­stig geluk of ongeluk door een keuze die jij maakt. Keuzestress wordt namelijk sterk aanges­tu­urd door spi­jt­gevoe­lens. Spi­jt is een sterke, negatieve emo­tionele reac­tie op een keuze die slecht uit­draait. Je stelt jezelf ver­ant­wo­ordelijk voor het mak­en van die keuze, waar­door je eigen­lijk jezelf (mogelijk) geluk ont­neemt. Mensen met een hoge emo­tionele sen­si­tiviteit en/of een groot ver­ant­wo­ordelijkhei­ds­gevoel zullen daarom meer stil­staan bij hun keuzes. Om spi­jt­gevoe­lens zoveel mogelijk tegen te gaan, willen ze op voor­hand genoeg bere­deneren om juiste keuzes te mak­en. Klinkt ver­standig, toch? Wel, bere­de­neerde keuzes mak­en is een tweesni­j­dend zwaard, want het slaat al snel over in piek­eren. 

Kri­tisch nadenken over de eigen keuzes kan werken als een vicieuze cirkel. Bli­jven peinzen over het eigen geluk gaat het in twi­jfel trekken, waar­door er nog meer gewicht wordt toegek­end aan het mak­en van keuzes, zelfs over alledaagse din­gen. Bere­de­neerde keuzes zade­len ons miss­chien min­der op met spi­jt­gevoe­lens, maar gewoon leren gelukkig zijn met de sit­u­atie zoals ze was, ver­min­dert de spi­jt nog meer. 

Drink water en de goede keuze volgt later

Naast de con­ven­tionele tips om met keuzestress om te gaan, zijn er ook enkele out­side-the-box­tech­nieken die kun­nen helpen om moeil­ijke knopen door te hakken. Veel drinken is alti­jd een goed idee, maar het kan ook helpen in tij­den van keuzestress. Het con­trol­eren van een volle blaas heeft een uit­deinend effect naar andere vor­men van geduld. Het klinkt averechts, maar een toi­let­be­zoek uit­stellen zorgt voor meer geduld en welover­wogen keuzes.

Je kan seks zien als een psy­chol­o­gis­che ver­sie van je com­put­er herop­starten wan­neer alles begint vast te lopen

Ook weg van de lange rij aan de gemeen­schap­pelijke kot-wc kan je je lichaam richt­ing goede keuzes gid­sen. Post-nut-clar­i­ty (of het gevoel van men­tale helder­heid na seks) klinkt als een goed­koop excu­us om je uit de kleren te kri­j­gen, maar is wel degelijk weten­schap­pelijk onder­bouwd. Tij­dens coï­tale activiteit­en ver­laagt de activ­i­tivieit in de lat­erale orbitofrontale cor­tex, het deel van je brein dat logisch bere­de­neert en oordeelt. Na een orgasme start dat cen­trum opnieuw op, waar­door je heel bewust bent van ver­hoogde activiteit. Je kan seks zien als een psy­chol­o­gis­che ver­sie van je com­put­er herop­starten wan­neer alles begint vast te lopen. Het is als RAM-geheugen, maar dan anders.

1. Trek je onder­be­wustz­i­jn niet voort­durend in twi­jfel. Vaak heb je zon­der het te weten al een bereken­ing gemaakt van alle fac­toren die jij het belan­grijkst vin­dt, waar­door je instic­tief naar iets neigt. 
    
2. Ratio­naliseer en bek­ijk keuze­mogelijkhe­den van alle kan­ten. Zo leg je min­der de klem­toon op je eigen ver­ant­wo­ordelijkheid voor een keuze, maar leg je de schuld bij Pla­to of Descartes.
    
3. Lim­i­teer je keuze­mogelijkhe­den. Zoek niet elke mogelijke optie op, maar zoek enkele die goed genoeg zijn, en kies op basis daar­van. De kans dat je iets beters vin­dt door jezelf uit te put­ten is toch nage­noeg nihil, dus bespaar jezelf de (emo­tionele) moeite.
    
4. Seks.
    
5. Til min­der zwaar aan de gevol­gen. De mogelijke posi­tieve of negatieve effecten zullen nooit zo intens of zwaar zijn als je ze in je hoofd inbeeldt. Boven­di­en kan je nooit op voor­hand weten wat alle mogelijke con­se­quen­ties zijn, dus ze aan­vaar­den en leren appre­ciëren is makke­lijk­er dan er steeds tegen te vecht­en.