Voedseloverschotten aan de UGent

De UGent zet actief in op haar duurza­amheid, ook in de maalti­jd­voorzienin­gen. Zo betaal je in de acht resto’s die de uni­ver­siteit telt – tot erg­er­nis van velen – sinds vorig jaar tien cent indi­en je een bek­ert­je wil, is de vis er afkom­stig van duurzame vis­vangst, en maak­ten de bor­den met voor­beeld­maalti­j­den er plaats voor tv’s met het menu van de dag.

Smos met rucola

Die kleine aan­passin­gen mis­sen hun beoogde effect miss­chien niet, maar gaan vol­gens som­mi­gen bin­nen de uni­ver­siteit niet ver genoeg. De gerucht­en dat de veg­e­tarische resto Sint-Jans­vest zou sluiten, kon­den vorig jaar bijvoor­beeld op heel wat tegen­wind reke­nen. Tij­dens de stu­den­ten­verkiezin­gen op het einde van vorig acad­e­mie­jaar werd dan weer gepleit voor betere por­tioner­ing, en vooral voor meer dif­fer­en­ti­atie in por­ties. Som­mige stu­den­ten eten immers niet flink hun bor­d­je leeg, met een aanzien­lijke verk­wist­ing tot gevolg.

Ook in de elf cafetaria’s die onze alma mater rijk is, veran­derde recent heel wat. De onn­odig luid rit­se­lende plas­tic ver­pakkin­gen van de brood­jes maak­ten plaats voor meer duurzame, bru­ine zak­jes. Je kan nu ook tij­dens de les – hele­maal stealth – van je lunch geni­eten zon­der het halve audi­to­ri­um op stang te jagen. Sinds vorig jaar liggen er ook vooraf klaarge­maak­te brood­jes op hon­gerige stu­den­ten en per­son­eel­sle­den te wacht­en. Wacht­ti­j­den zouden op die manier sig­nif­i­cant ingeko­rt wor­den, ondanks die ene bel­hamel die liev­er ruco­la op zijn smos wil, in plaats van gewone salade. “Oh, en ter­wi­jl ge toch bezig zijt, kan dat met eit­jes, maar zon­der eigeel?” Aangezien het niet makke­lijk is om het aan­tal verkochte brood­jes vooraf te voor­spellen, zorgt deze maa­tregel echter niet zelden voor over­schot­ten.

“Ik weet dat het niet mag, maar ik kon al dat eten gewoon niet ver­loren zien gaan”

Kun­nen de per­son­eel­sle­den overge­bleven brood­jes dan niet gratis weggeven aan stu­den­ten, of doneren aan hulp­be­ho­even­den? “Nee hoor, dat mag niet”, klinkt het eens­gezind wan­neer we enkele restomedew­erk­ers over de prak­tijk aanspreken. “Ik nam wel al eens eerder brood­jes en boterkoeken mee om uit te delen aan mensen van wie ik wist dat ze het goed kon­den gebruiken”, vertrouwt een voor­ma­lig medew­erk­er in één van de resto’s ons ook toe. “Ik weet dat het niet mag, maar ik kon al dat eten gewoon niet ver­loren zien gaan.” 

Verbod op liefdadigheid

“Indi­en we over­schot­ten zouden uit­de­len aan medew­erk­ers, stu­den­ten of der­den, dan zouden we de voed­selover­schot­ten beslist zien toen­e­men”, meent Vera Put­te­man, afdel­ing­shoofd van de Dienst Maalti­jd­voorzienin­gen van de UGent, “het gratis uit­de­len van maalti­j­den zou immers snel een eigen lev­en kun­nen lei­den, en daar­bovenop moeil­ijk con­troleer­baar zijn. Daarom hanteren we onze basis­regel ‘wat niet verkocht is, komt bij restafval terecht.’ ”

Put­te­man vreest boven­di­en dat mensen er mis­bruik van zouden mak­en: “klanten zouden bewust kun­nen wacht­en met het aankopen van een maalti­jd tot na de sluit­ing­suren om ver­vol­gens gebruik te kun­nen mak­en van de gratis bedel­ing van over­schot­ten. Bin­nen ons type van dien­stver­len­ing kun­nen we afval niet ver­mi­j­den, we kun­nen het echter wel zoveel mogelijk tra­cht­en te beperken. Voed­selover­schot­ten beperken doen we liev­er pre­ven­tief dan cor­rec­tief.” Marc Bracke, directeur van de Dienst Stu­den­ten­voorzienin­gen, waar de afdel­ing van Vera Put­te­man onder valt, vol­gt haar hierin: “We moeten afval in eerste instantie natu­urlijk zo veel mogelijk ver­mi­j­den, zow­el om ecol­o­gis­che als economis­che rede­nen.”

Stu­den­ten­verte­gen­wo­ordi­ger in de Sociale Raad (SoRa) Bak­ou Mertens weer­legt deze bew­er­ing: “Dit prob­leem wordt eigen­lijk volledig ver­me­den als we de over­schot­ten niet aan par­ti­c­ulieren, maar aan voed­sel­banken zouden schenken. Aangezien ze het zelf komen ophalen, zou de UGent zelfs min­der kosten hebben. Er is namelijk geen afvalver­w­erk­ing nodig. Het is dus goed voor de porte­mon­nee, de ecol­o­gis­che voetafdruk én de sociale hulp­vaardigheid van onze uni­ver­siteit.” 

Waarom het ook echt ver­bo­den is om voed­sel dat een hal­fu­ur ervoor nog te koop aange­bo­den werd, zomaar weg te geven? Kan de uni­ver­siteit niet beter het voor­beeld van Frankrijk vol­gen, waar nog niet zo lang gele­den een wet gestemd werd waar­door super­mark­ten hun voed­sel­resten ver­plicht nut­tig moeten best­e­den? “HACCP”, klinkt het cryp­tisch bij Marc Bracke. Ook wel ‘haz­ard analy­sis and crit­i­cal con­trol points’ genaamd: een verza­mel­ing van nor­men rond voed­selvei­ligheid, opgelegd door het Fed­er­aal Agentschap voor de Vei­ligheid van de Voed­selketen. In layman’s terms: de uni­ver­siteit is ver­ant­wo­ordelijk als iemand ziek wordt door een bac­terie of schim­mel die te verbinden valt aan voed­ing die uit één van haar resto’s of cafetaria’s komt.

“Achter elke ver­wezen­lijk­ing schuilt een felle stri­jd” - Bak­ou Mertens

“Voed­ingswaren mogen maar een bepaalde tijd en in bepaalde tem­per­a­turen bewaard wor­den om de voed­selvei­ligheid te garan­deren”, ver­duidelijkt Vera Put­te­man. “Rauwe pro­ducten, zoals het beleg op brood­jes, hebben geen hit­te­be­han­del­ing onder­gaan en zijn dus des te meer belast met een zeer groot aan­tal bac­ter­iën”, ver­vol­gt ze. Bak­ou Mertens wijst ons ook op de gebon­den­heid aan de strenge HAC­CP-nor­men: “Voed­selover­schot­ten mogen niet via voed­sel­banken, noch op een andere manier wor­den herverdeeld wegens de fameuze HAC­CP-wet­gev­ing. Bijgevolg wor­den in som­mige cafetaria’s dagelijks tien­tallen brood­jes wegge­gooid, bijvoor­beeld op cam­pus Ardoyen.”

Zow­el op die laat­stge­noemde cam­pus in Zwi­j­naarde als in de cafe­taria van de Fac­ul­teit Dier­ge­neeskunde wor­den brood­jes dagelijks klaarge­maakt afgeleverd, omwille van beperk­te mid­de­len. Vol­gens Vera Put­te­man gaat het in dit geval om een tijdelijke oploss­ing: “Deze oploss­ing is boven­di­en enkel van toepass­ing gedurende de piekpe­ri­odes van het acad­e­mie­jaar. In cijfers uitge­drukt betekent dit een ver­lies van cir­ca 0,5% op de totale verkoop van belegde brood­jes op jaar­ba­sis.” Dat zijn ruim 2150 brood­jes, als je weet dat de teller in 2014 cir­ca 430.000 bereik­te, of meer dan tien per open­ings­dag.

Back to the Future

Hoe het verder moet met het duurza­amhei­ds­beleid van onze uni­ver­siteit is het onder­w­erp van dis­cussie, en die dis­cussie loopt niet alti­jd even vlot. “Met UGent1010 ondervin­den we vaak grote weer­stand wan­neer we de UGent proberen te ver­du­urza­men. Achter elke ver­wezen­lijk­ing schuilt een felle stri­jd tussen ver­schil­lende actoren, en die stri­jd wordt soms heel vuil gespeeld. Het is pijn­lijk om te ondervin­den dat de UGent zich telkens opnieuw heel duurza­am pro­fileert,” getu­igt Bak­ou Mertens, “en op som­mige vlakken is ze dat ook, zoals op het vlak van energie. Helaas bli­jft het echter vaak bij com­mu­ni­catie. Die dis­crepantie tussen daad en woord maakt dat het the­ma zo moeil­ijk ligt.”

Vol­gens Mertens is de oploss­ing twee­voudig. “Ten eerste moeten we proberen om de afval­berg verder te verkleinen.” Hij wil hier­voor een voors­tel doen in de Com­missie Menu en Mar­ket­ing, waar hij via de Sociale Raad in zetelt. “Dit kan door bijvoor­beeld twee ver­schil­lende por­ties aan te bieden: een kleinere, goed­kopere por­tie en de nor­male por­tie bli­jft gewoon behouden, zon­der pri­jsver­hoging.” Hij ver­vol­gt: “Ten tweede kun­nen we natu­urlijk werken aan de bestem­ming van die over­schot­ten.” Hij ijvert voor een offi­cieel stand­punt van de UGent, om de huidi­ge HAC­CP-wet­gev­ing onder druk te zetten: “Over­schot­ten moeten naar voed­sel­banken kun­nen, of ten­min­ste gecom­pos­teerd wor­den, in plaats van de ver­brand­ing die van­daag in de meeste resto’s stan­daard gebeurt.”

“Het is evi­dent dat we met grote voed­selver­liezen te mak­en hebben” – Vera Put­te­man

Vera Put­te­man ziet een andere optie: “Voor groen­ten en zetmeel, waar we dagelijks kun­nen kiezen uit drie tot vijf ver­schil­lende soorten, is het evi­dent dat we met grotere voed­selver­liezen te mak­en hebben. We kun­nen in de nabi­je toekomst nog verder inzetten op het beperken van voed­selover­schot­ten door meer in te spe­len op het aan­bod zelf: aan­bieden van een volledi­ge maalti­jd in plaats van de keuze van elke maalti­jd­com­po­nent bij de klant te lat­en.” Mertens besluit: “Het is belan­grijk om te benadrukken dat de com­missie Menu en Mar­ket­ing over het alge­meen goed werk lev­ert. We hebben nog een lange weg te gaan, maar het gaat sti­laan de goede kant uit.”