De Brug: Ignaas Devisch

Wat is uw per­soon­lijke invulling van de term ‘polar­isatie’?

“Een kleine twee jaar terug is mijn boek ‘We informeren ons kapot’ ver­sch­enen en daarin heb ik de defin­i­tie gebruikt dat polar­isatie betekent dat je alle con­flicten die er zijn in de samen­lev­ing her­lei­dt tot één grote breuk­li­jn. We zijn het vaak over duizen­den din­gen eens en oneens. En wat je soms ziet, is dat eigen­lijk al die andere con­flicten ver­geten dreigen te wor­den. We doen dan alsof er maar één con­flict overbli­jft, dat ons dan in twee kam­p­en verdeelt zoals voor of tegen vac­cins.

“Van­daag lijkt het wel alsof protest op zich bij­na als ver­dacht of gepo­lariseerd wordt beschouwd. Ter­wi­jl dat in een democ­ra­tie legi­t­iem is” – Ignaas Devisch

Ik vind dat we soms de term te snel gebruiken: niet elk heftig debat hoeft per se polaris­erend te zijn. Het is gepo­lariseerd als we er niet meer in sla­gen om te luis­teren naar de overkant en als we doen alsof er maar één con­flict meer overbli­jft. Cof­nas heeft bijvoor­beeld dit effect bin­nen de uni­ver­si­taire gemeen­schap. ‘Ik ben tegen, maar’ of ‘ik ben voor, maar’ kri­jgt geen kans meer. Je moet ofwel in het pro‑, ofwel in het con­trakamp zit­ten.”

Is polar­isatie de afgelopen jaren veran­derd?

“Bij stu­den­ten zie ik dat niet. Ik ben heel hoopvol over de huidi­ge gen­er­atie stu­den­ten. Ondanks de moeil­ijke tijd vind ik dat stu­den­ten zich vrij goed overeind houden. Dat kan wel beteke­nen dat een aan­tal thema’s gevoeliger zijn gewor­den, maar dat heeft ook te mak­en met de opge­hit­ste sfeer in de samen­lev­ing.

Uit­er­aard kun­nen stu­den­ten best fel zijn, maar als ik het vergelijk met de jaren zes­tig – althans wat ik daar over heb gelezen en geho­ord – was het toen veel feller. Van­daag lijkt het wel alsof protest op zich bij­na als ver­dacht of gepo­lariseerd wordt beschouwd. Ter­wi­jl dat in een democ­ra­tie legi­t­iem is. Ook stu­den­ten mogen dus opkomen voor hun mening. Ze zijn daarom niet gepo­lariseerd; ze zijn het gewoon gloeiend oneens met wat hier gezegd wordt.”

En helpt sociale media daar­bij?

“Je merkt wel dat daar toch een enorm poten­tieel in zit in ter­men van het delen en ver­sprei­den, op pak­weg 24 uur, van een totaal ver­zon­nen bericht. En zek­er als mensen al met een angst zit­ten, dan heeft dat een enorme impact. En eens ze daarin geloven, is het heel moeil­ijk om hen daaruit te kri­j­gen. Als weten­schap­per is het dan moeil­ijk om te zeggen dat het niet klopt wat men beweert. Je moet eerst voor­bij de emo­tionele laag rak­en, want het gaat om vertrouwen.

Ik heb het in mijn boek zo beschreven: we moeten niet min­der, maar meer ruzie mak­en en over meer ver­schil­lende din­gen. Om te besef­fen dat we het over veel din­gen wel eens zijn en ook over andere din­gen oneens. En dan zullen we merken dat we miss­chien zelfs nog andere breuk­li­j­nen of overeenkom­sten hebben. Als het echt gepo­lariseerd is, dan doen we dat niet meer en dan zit je echt met die fameuze twee kam­p­en.”

Vin­dt u het dis­cours rond Cof­nas onge­makke­lijk?

“Wan­neer hij bijvoor­beeld een micro­foon kri­jgt in een pod­cast, vind ik dat zeer veron­trustend. Een aan­tal van zijn uit­sprak­en gaan zon­der meer aanzetten tot haat en dis­crim­i­natie. Daar heb ik het ontzettend moeil­ijk mee. Ik maak me ook zor­gen om zijn netwerk waar­toe hij behoort. Dat netwerk heeft duidelijk de bedoel­ing om ideeën te legit­imeren. Dat doet het door mensen als Cof­nas aan een uni­ver­siteit bin­nen te kri­j­gen. Als democraat maak ik me daar zor­gen om.

Ik vind wel dat alles onder­zocht moet kun­nen wor­den aan de uni­ver­siteit. We mogen geen enkele vraag uit de weg gaan. Maar de vraag bli­jft wat hier de bedoel­ing is: acad­emisch onder­zoek doen of poli­tieke infil­tratie? Weten­schap is sowieso veel­stem­mig, ook in de bewi­jsvo­er­ing. Hoe com­plex­er je studie-object, hoe min­der kwan­ti­tatief je uit­leg of een­duidig je evi­den­tie zal zijn. Daarom is de grens tussen weten­schap en pseudoweten­schap soms flou. Ik vind het zeer belan­grijk dat we die zo goed mogelijk proberen aan te duiden. Het is ook niet zo dat als een onder­zoek niet om te zetten is in cijfers, het dan onweten­schap­pelijk is.”

U bevin­dt zich op die lijn tussen weten­schap en filosofie. Vin­dt u dat rassen­weten­schap als onder­w­erp thuishoort bin­nen de filosofie?

“Er is een zekere tra­di­tie in de wijs­begeerte richt­ing de lev­ensweten­schap­pen, ook de biolo­gie. Het is niet dat die domeinen niets met elka­ar te mak­en hebben. Alleen, het spec­i­fieke onder­zoek waar Cof­nas in ver­toeft, lijkt me eerder in de vak­groep genet­i­ca thuis te horen, want daar zou hij zich toch moeten toe ver­houden. Ik denk niet dat de vak­groep Wijs­begeerte en Moraal­weten­schap­pen noodza­ke­lijk de beste plaats is om er onder­zoek naar te doen, al ver­moed ik dat de andere vak­groepen niet meteen vra­gende par­tij zullen zijn (lacht).”

Vin­dt u dat er een cor­re­latie tussen erfe­lijkheid en intel­li­gen­tie zit? Denkt u dat er onder­zoeksmo­gelijkhe­den in zijn?

“Onlangs stond daarin een mooi stuk in De Stan­daard van een aan­tal geneti­ci met een heldere con­clusie: ‘Ons DNA is een moza­ïek van ontel­bare vooroud­ers, migraties en ver­mengin­gen. Wie er rassen in leest, leest iets wat er niet staat.’ Ik heb daar niets aan toe te voe­gen en ik ben geen expert. Ik probeer onder­zoek te doen bin­nen mijn eigen vakge­bied. Dat is al breed genoeg.

“Ik heb het in mijn boek zo beschreven: we moeten niet min­der, maar meer ruzie mak­en en over meer ver­schil­lende din­gen” – Ignaas Devisch

Mijn vraag luidt eerder: waarom gaat Cof­nas niet in debat met humane geneti­ci? Of waarom wor­den die niet uitgen­odigd in praatprogramma’s als het daarover gaat? Dat zijn de vra­gen die we moeten stellen.”

Met welke maatschap­pelijke prob­le­men houdt de medis­che ethiek zich van­daag de dag ongeveer bezig?

“Om te begin­nen met heel veel. De inter­esse is enorm gegroeid. Dat heeft onder meer te mak­en met de spec­tac­u­laire rev­o­lu­tie van tech­nol­o­gis­che mogelijkhe­den op het medis­che domein. Steeds meer van de ethis­che debat­ten gaan over de gevol­gen daar­van: ‘Tot hoe ver gaan we?’, ‘Vanaf welke week gaan we pre­ma­turen  red­den?’, ‘Tot wan­neer is het lev­en rek­baar en wie bepaalt dat?’ en alles ertuss­enin. En wat voor mij als filosoof het leuk­ste is, is dat zij (de medis­che wereld, red.) met de filosofis­che vra­gen afkomen. Die moet ik niet uitvin­den. Wat is de grens tussen nor­maal en ziek zijn? Is elke afwijk­ing in het menselijk lichaam ook een ziek­te of is het gewoon een afwijk­ing?

Ik heb mij alti­jd bezigge­houden met de taaie en abstracte auteurs, maar het is zeer fijn om die van­daag ook in debat­ten te kun­nen gebruiken. Ethiek en filosofie lev­en meer dan ooit, ook in het pub­lieke debat. In het begin van mijn car­rière, toen ik opini­es­tukken begon te schri­jven, werd ook de vraag gesteld: ‘Waar houd jij je nu eigen­lijk mee bezig?’ Naast mijn weten­schap­pelijke pub­li­caties vind ik het echter belan­grijk om ook uit te leggen aan mensen die niet de luxe hebben gehad om ermee bezig te zijn waar ik mee bezig ben. Dat vind ik een absolu­ut priv­i­lege. Ik zit in mijn speel­go­ed­winkel, ik amuseer mij rot.

Het is ook alti­jd fijn om met anderen erover in gesprek te gaan. En als je in gesprek gaat en je schraapt dat vak­jar­gon er wat af, dan wordt duidelijk wat filosofie uitein­delijk ook is: een vraag waar men eigen­lijk niet van weet hoe men ermee om moet gaan. Dan kan ik denkkaders aan­reiken en we kun­nen in gesprek gaan. Dat vind ik enorm boeiend. Ik zou niet weten waarom dat alleen met mijn vakgenoten zou moeten. Tuurlijk ga ik naar con­gressen en pub­liceer ik in vak­ti­jd­schriften. Tegelijk leer ik heel veel bij van mensen die met heel moeil­ijke vraagstukken naar me toe komen, zoals mijn stu­den­ten.”